Nominalleşme, fiilleri ve sıfatları isim öbeklerine dönüştürerek akademik Fransızcada bilgiyi daha yoğun, nesnel ve bağlantılı biçimde sunar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Nominalleşme nedir ve neden kullanılır?
Nominalleşme, bir fiilin veya sıfatın isim biçimine dönüştürülmesidir. Örneğin analyser fiili l’analyse ismine, réduire fiili la réduction ismine dönüşür. Böylece eylem, cümlenin merkezindeki fiil olmaktan çıkar ve daha büyük bir isim öbeğinin parçası hâline gelir.
Akademik üslupta bu yapı, kişiyi veya zamanı öne çıkarmak yerine olayın kendisini öne çıkarabilir. Fiil ağırlıklı cümleler çoğu zaman daha açık ve konuşma diline daha yakınken isim ağırlıklı cümleler daha yoğun ve resmî olabilir. Ancak aşırı nominalleşme, metni gereğinden fazla kapalı hâle getirebilir.
Örnek
Fiil ağırlıklı yapı: Les chercheurs analysent les résultats de l’enquête. — Araştırmacılar araştırmanın sonuçlarını inceliyor. Nominalleşmiş yapı: L’analyse des résultats de l’enquête par les chercheurs permet de mieux comprendre le phénomène. — Araştırmacıların araştırma sonuçlarını incelemesi, olguyu daha iyi anlamayı sağlar. İkinci cümlede analysent fiili l’analyse ismine dönüşmüş ve cümle daha yoğun bir akademik yapıya kavuşmuştur.
2. Fiilden isme dönüşüm yolları
Fransızcada nominalleşme çoğu zaman belirli eklerle yapılır; fakat her fiil için tek ve değişmez bir kural yoktur. Yaygın örnekler arasında -tion, -ment, -age ve -ure ile biten isimler bulunur. Örneğin produire fiilinden la production, développer fiilinden le développement türetilir.
Bazı dönüşümlerde yazım ve cinsiyet değişebilir; bu nedenle yeni kelime sözlükten kontrol edilmelidir. Décider fiilinin ismi la décision, construire fiilinin ismi ise la construction olur. Nominalleşmiş kelimenin önüne çoğu zaman belirli tanımlık gelir; fakat bağlama göre une, des veya başka belirleyiciler de kullanılabilir.
Örnek
Dönüşümleri inceleyelim: Le gouvernement a décidé de modifier la loi. — Hükûmet yasayı değiştirmeye karar verdi. Nominalleşmiş biçim: La décision du gouvernement de modifier la loi a provoqué un débat. — Hükûmetin yasayı değiştirme kararı bir tartışmaya yol açtı. Bir başka örnek: Les entreprises développent de nouvelles solutions. — Şirketler yeni çözümler geliştiriyor. Le développement de nouvelles solutions exige des investissements. — Yeni çözümlerin geliştirilmesi yatırım gerektiriyor.
3. Yoğun isim öbeklerinin kuruluşu
Nominalleşmiş bir yapı tek bir isimden ibaret değildir; çoğu zaman isim, onu açıklayan tamamlayıcılarla birlikte kullanılır. La réduction des émissions de carbone dans les grandes villes ifadesinde merkez isim réduction kelimesidir; diğer bölümler neyin azaltıldığını ve bu azaltmanın nerede gerçekleştiğini açıklar.
Bu tür öbeklerde de edatı çok sık kullanılır. Fiil cümlesindeki nesne, nominalleşmiş yapıda çoğu zaman de ile verilen bir tamamlayıcıya dönüşür: Les chercheurs analysent les données cümlesi, l’analyse des données par les chercheurs biçiminde kurulabilir. Eylemi gerçekleştiren kişi veya kurumları gereksiz yere gizlememek için par tamamlayıcısı gerektiğinde korunmalıdır.
Örnek
Fiil ağırlıklı metin: Les autorités contrôlent régulièrement la qualité de l’eau dans la région. — Yetkililer bölgede suyun kalitesini düzenli olarak denetliyor. İsim ağırlıklı metin: Le contrôle régulier de la qualité de l’eau par les autorités dans la région permet de prévenir certains risques. — Yetkililerin bölgede su kalitesini düzenli olarak denetlemesi bazı riskleri önlemeyi sağlar. Burada merkez isim contrôle kelimesidir; de la qualité de l’eau, par les autorités ve dans la région öbekleri ayrıntıları ekler.
4. Bağlantı, tarafsızlık ve anlam açıklığı
Nominalleşme, önceki cümlede anlatılan bir olayı sonraki cümlede tek bir isimle yeniden anmayı sağlar. Böylece metin içi bağlantı güçlenir. Örneğin Cette augmentation, daha önce anlatılmış olan bir artışa gönderme yaparak aynı fiili tekrar etme ihtiyacını azaltır.
Bu yapı ayrıca akademik tarafsızlık izlenimi verebilir; çünkü nous veya les chercheurs gibi aktörler geri plana çekilebilir. Fakat kimin ne yaptığı tamamen gizlenirse sorumluluk ve neden-sonuç ilişkisi belirsizleşir. Bu nedenle iyi bir metin, gerekli yerlerde etken fiilleri, gerekli yerlerde ise nominalleşmeyi kullanır.
Örnek
İki cümleyi karşılaştıralım: Les prix augmentent rapidement, et cette augmentation inquiète les consommateurs. — Fiyatlar hızla artıyor ve bu artış tüketicileri endişelendiriyor. Buradaki cette augmentation, önceki cümledeki augmentent fiilinin oluşturduğu olayı isim olarak yeniden kullanır. Daha sıkıştırılmış biçim: L’augmentation rapide des prix inquiète les consommateurs. — Fiyatların hızlı artışı tüketicileri endişelendiriyor. İkinci yapı daha yoğun, fakat ilk yapı değişimi zaman içinde daha açık biçimde gösterebilir.
5. Okuma ve yazmada doğru kullanım
Akademik bir metni okurken önce uzun isim öbeklerinin merkezini bulun. Ardından de, par, à ve pour gibi edatlarla bağlanan tamamlayıcıları ayırın. Son olarak bu ismin hangi fiile karşılık geldiğini düşünün; böylece yoğun yapı daha kolay çözümlenir.
Kendi yazınızda her fiili otomatik olarak isme dönüştürmek doğru değildir. Bir paragrafta art arda çok sayıda nominalleşme kullanılırsa cümleler ağırlaşabilir ve özne-eylem ilişkisi silikleşebilir. En iyi yöntem, önemli kavramları nominalleştirmek; hareketi, zamanı ve sorumluyu anlatan bölümlerde ise açık fiilleri korumaktır.
Örnek
Kısa bir akademik paragraf: La pollution de l’air augmente dans les zones urbaines. Cette augmentation résulte principalement de la circulation automobile. La réduction des émissions nécessite donc l’amélioration des transports publics. — Hava kirliliği kentsel bölgelerde artıyor. Bu artış esas olarak otomobil trafiğinden kaynaklanıyor. Bu nedenle salımların azaltılması toplu taşımanın iyileştirilmesini gerektiriyor. Metinde pollution, augmentation, réduction ve amélioration isimleri, farklı eylemleri metin boyunca birbirine bağlar.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Nominalleşme, bir fiilin sonuna her zaman -tion eklemek demektir. Doğrusu: Doğrusu, farklı fiiller farklı isim biçimleri alabilir. Décider fiili la décision, développer fiili ise le développement olur; dönüşüm sözlükten kontrol edilmelidir.
- Yanlış: İsim ağırlıklı cümleler her zaman fiil ağırlıklı cümlelerden daha iyidir. Doğrusu: Nominalleşme akademik yoğunluğu artırabilir; ancak çok kullanılırsa anlamı gizleyebilir. Açık bir özne ve hareket gerektiğinde fiil cümlesi daha uygundur.
- Yanlış: Türkçedeki her isim-fiil yapısı Fransızcada aynı biçimde isim olarak çevrilir. Doğrusu: Türkçedeki -me veya -iş yapıları bağlama göre Fransızcada fiil, isim veya başka bir yapı olabilir. Örneğin Okumak önemlidir cümlesi Lire est important ya da bağlama göre La lecture est importante biçiminde çevrilebilir.
- Yanlış: Nominalleşmiş yapıda eylemi yapan kişi mutlaka cümlenin öznesi olarak kalır. Doğrusu: Nominalleşmede eylemi yapan kişi çoğu zaman de veya par ile verilen bir tamamlayıcı olur. L’analyse des chercheurs ve l’analyse par les chercheurs örneklerinde araştırmacılar artık temel özne değildir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta nominalleşme, yalnızca kelime dönüşümü olarak değil, metin türü ve üslup seçimi olarak incelenecektir. Öğrenciler bilimsel yazıda etkenlik, edilgenlik ve nominalleşme arasında bilinçli seçim yapmayı öğrenecektir. Ayrıca aynı bilginin daha açık, daha resmî veya daha yoğun biçimlerini karşılaştırarak paragraf düzenlemesi yapacaklardır. Bir sonraki adım, uzun isim öbeklerini kısaltmadan anlamı koruyabilmek ve metinde gereksiz yoğunluğu azaltmaktır.
Özet
Nominalleşme, fiil ve sıfatları isimlere dönüştürerek akademik Fransızcada yoğun ve resmî anlatım kurar. Uzun isim öbeklerinde merkez ismi, tamamlayıcıları ve edatları ayırt etmek, metni anlamanın temel yoludur. Başarılı yazım, nominalleşmeyi açık fiillerle dengeler ve kimin ne yaptığını gerektiğinde görünür tutar.