Fransızcada le fait que bir olguyu adlandırır; de sorte que ise bir sonucu veya amacı gösterir ve kip seçimi bu anlam ayrımını belirginleştirir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Le fait que: bir olguyu adlandırma
Le fait que, Türkçede “... gerçeği” veya “... olması” anlamına gelir. Bu yapı, bir durumu cümlenin öznesi ya da nesnesi hâline getirir; yani asıl amaç sonucu göstermek değil, belirli bir olguyu tartışmaktır. Sağlık politikaları bağlamında bu olgu, kararın dayanağı olabilir.
Olguyu doğrulanmış, gözlemlenebilir ve tarafsız biçimde sunuyorsak çoğu zaman haber kipini kullanırız. Örneğin: Le fait que les ressources soient limitées complique la décision du comité. Türkçesi: Kaynakların sınırlı olması kurulun kararını zorlaştırır. Burada soient biçimi, le fait que sonrasında dilek kipinin kullanılabildiğini gösterir. Ancak doğrudan ve kesin bir olgu vurgulanıyorsa şu kullanım da doğaldır: Le fait que les ressources sont limitées est bien connu. Türkçesi: Kaynakların sınırlı olduğu iyi bilinir.
Örnek
Somut olay: Bir hastanede yoğun bakım yatakları azalmıştır. Rapor şöyle yazabilir: Le fait que le nombre de lits soit insuffisant oblige l’hôpital à établir des priorités. Türkçesi: Yatak sayısının yetersiz olması hastaneyi öncelikler belirlemeye zorlar. Çözüm: Burada le fait que yapısı “yatak sayısının yetersiz olması” olgusunu adlandırır; amaç, ortaya çıkan sonucu anlatmak değil, kararın temelindeki durumu belirtmektir.
2. De sorte que: sonuç ve amaç ayrımı
De sorte que, iki farklı anlam kurabilir. Birinci anlamı gerçek veya gerçekleşmiş sonuçtur ve Türkçede “böylece”, “sonuç olarak” ya da “öyle ki” diye çevrilebilir. İkinci anlamı amaçtır; bu durumda “...mesi için” anlamı taşır. Aynı bağlaç kullanıldığı için anlamı, özellikle kip ve bağlam yardımıyla belirlemek gerekir.
Gerçekleşmiş sonucu anlatırken genellikle haber kipi kullanılır: Le financement a diminué, de sorte que plusieurs services ont réduit leurs activités. Türkçesi: Finansman azaldı; böylece birkaç birim faaliyetlerini azalttı. Amaç anlatılırken dilek kipi kullanılır: L’hôpital réorganise les consultations de sorte que les patients puissent être reçus plus rapidement. Türkçesi: Hastane, hastaların daha hızlı kabul edilebilmesi için muayeneleri yeniden düzenliyor. İlk cümlede sonuç gerçekleşmiştir; ikinci cümlede ise hedeflenen bir sonuç vardır.
Bu nedenle yalnızca Türkçe çeviriye bakmak yeterli değildir. De sorte que sonrasında haber kipi varsa çoğu kez gerçek sonuç, dilek kipi varsa çoğu kez amaç veya henüz kesinleşmemiş sonuç anlaşılır. Yine de bağlam önemlidir; kip, anlamı güçlü biçimde yönlendirir fakat her zaman tek başına bütün yorumu belirlemez.
Örnek
İki cümleyi karşılaştıralım: Le protocole a été modifié, de sorte que les patients ont reçu une information plus claire. Türkçesi: Protokol değiştirildi; bunun sonucunda hastalar daha açık bilgi aldı. Burada sonuç gerçekleşmiştir. Le protocole est modifié de sorte que les patients puissent recevoir une information plus claire. Türkçesi: Protokol, hastaların daha açık bilgi alabilmesi için değiştiriliyor. Burada amaç söz konusudur; puissent dilek kipindedir.
3. Kip seçimi: haber kipi mi, dilek kipi mi?
Le fait que sonrasında haber kipi, konuşanın olguyu gerçek ve güvenilir bir bilgi olarak sunduğunu gösterebilir. Dilek kipi ise olgunun reddedildiği anlamına gelmez; daha çok değerlendirme, duygusal tutum, kuşku veya yapının kalıplaşmış kullanımıyla ilişkilidir. Bu yüzden le fait que ile dilek kipini her zaman “şüphe” diye çevirmek doğru değildir.
Örneğin: Le fait que le traitement soit coûteux ne suffit pas à justifier son exclusion. Türkçesi: Tedavinin pahalı olması, onun dışlanmasını haklı çıkarmaya yetmez. Burada kurul, bir olguyu etik açıdan değerlendiriyor ve dilek kipi kullanıyor. Daha tarafsız bir rapor cümlesi ise şöyle olabilir: Le fait que le traitement est coûteux apparaît dans le rapport financier. Türkçesi: Tedavinin pahalı olduğu mali raporda görülmektedir. Bu cümlede haber kipi, raporlanan bilgiyi öne çıkarır.
De sorte que sonrasında dilek kipi, çoğunlukla amaçlanan veya henüz kesinleşmemiş sonucu anlatır. Haber kipi, gerçekleşmiş ve gözlemlenebilir sonucu anlatır. Etik kurul kararlarında bu ayrım önemlidir; çünkü “kararın doğurduğu sonuç” ile “kararın ulaşmak istediği hedef” aynı şey değildir.
Örnek
Etik kurul iki karar taslağını inceliyor: Le comité a limité les examens, de sorte que les ressources ont été réservées aux urgences. Türkçesi: Kurul tetkikleri sınırladı; böylece kaynaklar acil durumlar için ayrıldı. Bu gerçekleşmiş bir sonuçtur. Le comité limite les examens de sorte que les ressources puissent être réservées aux urgences. Türkçesi: Kurul, kaynakların acil durumlar için ayrılabilmesi amacıyla tetkikleri sınırlıyor. Bu ise amaçlanan sonuçtur.
4. Sağlık politikalarında anlamı açık kurmak
Bir hasta dosyasında le fait que, kararın dayandığı bilgiyi nesneleştirmeye yarar. Örneğin hastanın yaşına, tıbbi gereksinimine veya tedavinin bulunabilirliğine ilişkin bilgiler birer olgu olarak sunulabilir. Ancak bu yapı tek başına etik kararın doğru olduğunu kanıtlamaz; yalnızca kararın hangi duruma dayandığını gösterir.
Sonuç ilişkisi kurulacaksa de sorte que kullanılabilir. Örneğin: Le fait que la patiente présente plusieurs risques a conduit le comité à modifier le protocole, de sorte qu’elle puisse bénéficier d’un suivi régulier. Türkçesi: Hastanın birkaç risk taşıması, kurulun protokolü değiştirmesine yol açtı; hasta düzenli izlemden yararlanabilsin diye bu değişiklik yapıldı. İlk le fait que bölümü dayanak olan olguyu, ikinci de sorte que bölümü ise amaçlanan sonucu gösterir.
C1 düzeyinde iyi bir metin, bu iki ilişkiyi birbirine karıştırmaz. Önce kanıt veya durum belirtilir, sonra kararın etkisi ya da hedefi açıklanır. Böylece hasta güvenliği, adalet ve kaynakların dengeli dağıtımı gibi ilkeler daha anlaşılır biçimde tartışılır.
Örnek
Kısa metin: Le fait que certains patients aient besoin d’un suivi plus long a été reconnu par le comité, de sorte que le service a créé des rendez-vous supplémentaires. Türkçesi: Bazı hastaların daha uzun süreli izleme ihtiyaç duyduğu kurul tarafından kabul edildi; bunun sonucunda birim ek randevular oluşturdu. Çözüm: İlk bölüm temel olguyu verir. De sorte que sonrasında a créé haber kipinde olduğu için gerçekleşmiş sonuç öne çıkar.
5. Sık kullanılan kalıplar ve metin üretimi
Bir rapor yazarken şu düzen kullanılabilir: önce olguyu le fait que ile tanımlayın, sonra sonucu de sorte que ile açıklayın. Örneğin: Le fait que les données soient incomplètes rend l’évaluation difficile, de sorte que le comité demande une analyse supplémentaire. Türkçesi: Verilerin eksik olması değerlendirmeyi zorlaştırır; bunun sonucunda kurul ek bir inceleme ister. Burada ilk yapı nedeni veya durumu, ikinci yapı ise sonucu anlatır.
Amaç belirtmek istediğinizde de sorte que sonrasında dilek kipini tercih edin: Les critères doivent être publiés de sorte que tous les patients puissent comprendre la procédure. Türkçesi: Tüm hastaların süreci anlayabilmesi için ölçütler yayımlanmalıdır. Gerçekleşmiş bir sonucu anlatırken ise haber kipi kullanın: Les critères ont été publiés, de sorte que les patients ont pu comprendre la procédure. Türkçesi: Ölçütler yayımlandı; böylece hastalar süreci anlayabildi.
Bu yapıların kullanıldığı metinlerde bağlamı da açıkça belirtmek yararlıdır. En conséquence veya ainsi gibi bağlaçlar gerçek sonucu güçlendirebilir; afin que ve pour que ise amacı daha açık gösterebilir. Ancak yapı çeşitliliği uğruna anlamı belirsizleştirmemek gerekir.
Örnek
Kısa yazma görevi: Hastane kaynaklarının sınırlı olduğunu ve yeni bir izlem sistemi kurulduğunu anlatın. Örnek yanıt: Le fait que les ressources soient limitées oblige l’hôpital à revoir ses priorités. Le système est réorganisé de sorte que les patients les plus vulnérables puissent être suivis régulièrement. Türkçesi: Kaynakların sınırlı olması hastaneyi önceliklerini yeniden gözden geçirmeye zorlar. Sistem, en savunmasız hastaların düzenli olarak izlenebilmesi için yeniden düzenleniyor. Çözüm: İlk cümle olguyu ve etkisini, ikinci cümle ise amaçlanan sonucu gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Le fait que her zaman yalnızca haber kipiyle kullanılır. Doğrusu: Le fait que sonrasında haber kipi de dilek kipi de görülebilir. Haber kipi kesin ve raporlanan olguyu öne çıkarabilir; dilek kipi ise değerlendirme, tutum veya belirli kalıplarla ilişkili olabilir.
- Yanlış: De sorte que her zaman amaç bildirir. Doğrusu: De sorte que gerçek bir sonucu da gösterebilir. Haber kipi gerçekleşmiş sonucu, dilek kipi ise çoğu kez amacı veya henüz kesinleşmemiş sonucu anlatır.
- Yanlış: Dilek kipi kullanılırsa konuşan kişi olguya inanmıyor demektir. Doğrusu: Dilek kipi yalnızca kuşku anlamına gelmez. Değerlendirme, istek, amaç ve konuşanın tutumu gibi farklı anlamlar da taşıyabilir.
- Yanlış: Le fait que ile de sorte que aynı görevi görür. Doğrusu: Le fait que bir olguyu adlandırır; de sorte que ise bir durum ile sonuç veya amaç arasında ilişki kurar. Bu nedenle ikisini değiştirmek cümlenin mantığını bozabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, neden, sonuç, amaç ve karşıtlık bağlaçlarının daha geniş bir sistem içinde incelenmesine bağlanır. Öğrenciler bien que, quoique, afin que ve à condition que gibi yapılarda kip seçimini karşılaştırabilir. Ayrıca resmî raporlarla gazete yazılarında aynı olayın nasıl farklı kesinlik dereceleriyle sunulduğu incelenir. Bir sonraki adım, sağlık politikaları hakkında kanıt, değerlendirme ve öneriyi birbirinden ayıran kısa bir Fransızca metin yazmaktır.
Özet
Le fait que bir olguyu veya durumu adlandırır. De sorte que gerçek bir sonucu ya da amaçlanan sonucu gösterebilir. Haber kipi ile dilek kipi arasındaki seçim, özellikle sağlık politikaları ve biyoetik metinlerinde anlamın doğru kurulmasına yardım eder.