Gérondif eylemin nasıl, ne zaman veya hangi koşulda yapıldığını gösterirken participe présent bir ismi niteleyebilir ya da bir isimle bağlantılı ek bir eylem bildirebilir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Gérondif’in temel görevi
Le gérondif, en edatı ile fiilin participe présent biçiminin birleşmesinden oluşur: en + participe présent. Participe présent biçimi genellikle şimdiki zamanın nous biçiminden -ons çıkarılarak oluşturulur. Gérondif genellikle ana cümledeki eylemin nasıl, ne zaman veya hangi koşulda yapıldığını anlatır. Sağlık bağlamında bir çalışanın yürürken, konuşurken, kontrol ederken ya da dinlerken yaptığı işi açıklamak için kullanılır.
Gérondif kullanıldığında iki eylemin öznesi çoğunlukla aynıdır. Fiilin biçimi genellikle şimdiki zamanın nous biçiminden elde edilir: nous vérifions → vérifiant, nous prenons → prenant. Ancak être fiilinde étant, avoir fiilinde ayant ve savoir fiilinde sachant biçimleri kullanılır.
Örnek
L’infirmière consulte la tablette en marchant dans le couloir. — Hemşire koridorda yürürken tablete bakıyor. Burada en marchant eylemin nasıl veya ne zaman gerçekleştiğini gösterir; consulte ve marchant eylemlerinin öznesi aynıdır.
2. Gérondif ile zaman, biçim ve koşul anlatma
Gérondif, ana eylemle aynı anda gerçekleşen bir işi anlatabilir. Türkçeye çoğu zaman “-erek, -arak”, “-ken” veya “sırasında” biçimlerinde çevrilir. Örneğin bir hemşire sargı yaparken başka bir hemşire ilaç hazırlıyorsa, iki ayrı Fransızca cümle kurmak yerine öznesi uygun olan eylemlerden biri gérondif ile bağlanabilir.
Bu yapı yalnızca eş zamanlılık bildirmez; yöntemi veya koşulu da gösterebilir. Sağlık önerilerinde en buvant suffisamment d’eau gibi bir ifade, bir davranışın hangi eylemle veya hangi koşulda yararlı olabileceğini anlatır. Olumsuzlukta sans kullanılır: sans attendre “beklemeden” anlamına gelir; bu, gérondif değildir fakat benzer bir kısa anlatım sağlar.
Örnek
Une infirmière soigne le patient en préparant le pansement. — Bir hemşire sargıyı hazırlarken hastayla ilgileniyor. En préparant yardımcı eylemdir ve özne ana cümledeki hemşireyle aynıdır. Koşul örneği: En respectant les consignes, on réduit le risque d’infection. — Talimatlara uyarak enfeksiyon riskini azaltırız.
3. Participe présent: bir ismi nitelemek
Le participe présent, fiilin -ant biçimidir ve önünde en bulunmaz. Bir ismi açıklayabilir veya bir isimle bağlantılı ek bir eylem bildirebilir. Sıklıkla yazılı, resmî ve açıklayıcı metinlerde görülür: les patients présentant des symptômes ifadesi “belirti gösteren hastalar” demektir.
Participe présent ile kurulan bölüm çoğunlukla kendisinden önce gelen ismi niteler. Bu nedenle Türkçedeki sıfat-fiile benzer: “bekleyen hasta”, “ilaç kullanan kişi” gibi. Ancak biçim değişmez; Fransızcada cinsiyet ve çoğula göre -ant sonuna yeni bir ek getirilmez. Örneğin des patients présentant une douleur ve une patiente présentant une douleur ifadelerinde présentant aynıdır.
Örnek
Les patients présentant une forte fièvre doivent consulter un médecin. — Yüksek ateş gösteren hastalar bir doktora başvurmalıdır. Burada présentant une forte fièvre bölümü les patients ismini niteler. Aynı anlam daha açık bir yan cümleyle de verilebilir: Les patients qui présentent une forte fièvre doivent consulter un médecin.
4. Gérondif ve participe présent arasındaki fark
İki yapının fiil biçimi aynı görünebilir; temel fark, gérondifin önünde en bulunmasıdır. En surveillant le patient, l’infirmière prend des notes. cümlesinde gérondif vardır; hemşire not alırken hastayı izlemektedir. L’infirmière surveillant le patient prend des notes. cümlesinde ise participe présent vardır ve “hastayı izleyen hemşire” anlamına gelir.
Gérondif ana eylemin nasıl veya ne zaman gerçekleştiğini anlatır ve özne genellikle ana cümleyle aynıdır. Participe présent ise çoğunlukla bir ismi niteler; bu nedenle nitelenen isimle ilişki kurar. Sağlık metinlerinde gérondif daha çok süreç ve talimat anlatımında, participe présent ise hasta gruplarını veya belirtileri sınıflandırırken kullanılır.
Örnek
En examinant le dossier, le médecin découvre une erreur. — Doktor dosyayı incelerken bir hata fark eder. Bu cümlede en examinant gérondiftir. Le médecin examinant le dossier découvre une erreur. — Dosyayı inceleyen doktor bir hata fark eder. Bu cümlede examinant le dossier participe présenttir ve le médecin ismini niteler.
5. Biçim, telaffuz ve anlam denetimi
Telaffuzda -ant sonundaki t genellikle okunmaz. Marchant yaklaşık olarak “marşan”, présentant “prezan” ve ayant “eyan” gibi söylenir; bunlar yalnızca Türkçe yaklaşık ipuçlarıdır. Présentant sözcüğünde sondaki t okunur. En edatı da gérondifin başında söylenir. Yazarken önce ana cümlenin öznesini, sonra anlatılacak ilişkinin türünü kontrol etmek gerekir.
Cümleyi kurmadan önce şu üç soruyu sormak yararlıdır: İki eylemin öznesi aynı mı? Yardımcı eylem ana eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını mı anlatıyor? Yoksa bir ismi mi niteliyor? İlk iki soruya cevap evetse gérondif, son soruya cevap evetse participe présent daha uygun olur. Ayrıca fiilin kökünde özel biçim olup olmadığını, özellikle étant, ayant ve sachant örneklerini kontrol etmek gerekir.
Örnek
En étant attentif, le patient comprend mieux les consignes. — Dikkatli olduğunda hasta talimatları daha iyi anlar. Les patients étant attentifs comprennent mieux les consignes. — Dikkatli olan hastalar talimatları daha iyi anlar. İlk cümlede en étant yöntem veya koşul belirtir; ikinci cümlede étant attentifs hastaları niteler.
6. Sağlık metinlerinde uygulama
Sağlıkla ilgili bir metinde aynı paragrafta iki yapı birlikte bulunabilir. Bir broşür, hastanın öneriyi hangi davranışla uygulayacağını gérondif ile; belirli bir hasta grubunu ise participe présent ile anlatabilir. Böylece tekrar azalır ve metin daha akıcı olur.
Örneğin bir sağlık çalışanı hastaya el temizliğini anlatırken hareketin biçimini açıklayabilir. Ardından belirti gösteren kişilerin doktora başvurması gerektiğini söyleyebilir. Bu iki kullanımın anlamı birbirine karıştırılmamalıdır: biri eylemin koşulunu veya biçimini, diğeri ise kişiyi ya da nesneyi tanımlar.
Örnek
En se lavant régulièrement les mains, on limite la transmission des microbes. — Eller düzenli olarak yıkanarak mikropların bulaşmasını azaltırız. Les personnes présentant des symptômes persistants doivent demander un avis médical. — Kalıcı belirtiler gösteren kişiler tıbbi görüş almalıdır. İlk cümlede gérondif yöntem bildirir; ikinci cümlede participe présent kişileri tanımlar.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Gérondif, önünde her zaman yalnızca -ant bulunan fiil biçimidir. Doğrusu: Gérondifin temel biçimi mutlaka en + participe présent şeklindedir: en surveillant. Önünde en olmayan biçim genellikle participe présenttir.
- Yanlış: Participe présent her zaman bir ismin hemen arkasında kullanılabilir ve gérondifle aynı anlamı verir. Doğrusu: Participe présent çoğunlukla bir ismi niteler; gérondif ise ana eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını anlatır. En lisant le dossier “dosyayı okurken”, le médecin lisant le dossier ise “dosyayı okuyan doktor” demektir.
- Yanlış: Gérondifin öznesi ana cümlenin öznesinden farklı olabilir. Doğrusu: Standart kullanımda iki eylemin öznesi aynı olmalıdır. En entrant dans la chambre, le patient se réveille cümlesi, hastanın odaya girdiği izlenimini verebilir ve anlam bakımından sorunludur; özne ilişkisi dikkatle kurulmalıdır.
- Yanlış: Participe présent, sıfat gibi cinsiyete ve çoğula göre değişir. Doğrusu: Fiil olarak kullanılan participe présent biçimi değişmez: un patient présentant ve des patientes présentant. Ancak bazı kalıplaşmış biçimler sıfata dönüşürse farklı davranabilir; B2 düzeyinde önce fiil olarak kullanılan biçimi tanımak gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, daha uzun yan cümlelerle ve resmî yazı diliyle karşılaştırılabilir. Öğrenciler gérondif ile quand, pendant que veya comme kullanılan cümleler arasındaki anlam farklarını inceleyebilir. Participe présentin bazı durumlarda qui ile kurulan ilgi cümleleriyle nasıl karşılaştırılabileceği ele alınabilir. Daha ileri çalışmalarda geçmiş zaman ilişkisi kuran en ayant ve en étant biçimleri ile resmî sağlık raporlarındaki kullanımlar incelenebilir.
Özet
Gérondif, temel olarak en + participe présent biçiminde kurulur ve ana eylemin nasıl, ne zaman veya hangi koşulda yapıldığını gösterir. Participe présent, önünde en olmadan bir ismi niteler ya da bir isimle bağlantılı ek bir eylem bildirir. Doğru seçim için özne ilişkisini ve yapının eylemin biçimini mi, yoksa bir ismin özelliğini mi anlattığını kontrol etmek gerekir.