Fransızcada bir kişi, nesne ya da düşünceyi özellikle öne çıkarmak için c’est... qui/que, ce qui ve ce que yapılarını doğru seçeriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Vurgu yapısının temel amacı
Fransızcada normal bir cümle bilgi verir; vurgu yapısı ise cümlenin belirli bir bölümünü özellikle öne çıkarır. Örneğin iki peynir karşılaştırılırken yalnızca ürünün pahalı olduğunu söylemek yerine, pahalı olanın hangi peynir olduğunu belirginleştirebiliriz. Bunun için en sık kullanılan kalıp c’est... qui ve c’est... que yapılarıdır.
Vurgulanan bölüm, cümlenin öznesiyse qui, nesnesiyse que kullanılır. Türkçedeki özellikle, asıl veya -dir vurgusuna benzer bir etki oluşur; ancak Fransızcada kelime dizilişi ve zamir seçimi önemlidir. Bu yapılar, karşılaştırma yapan bir tüketicinin düşüncesini daha kesin ve etkili anlatmasına yardım eder.
Örnek
Le fromage bio est plus cher. — Organik peynir daha pahalıdır. C’est le fromage bio qui est plus cher. — Daha pahalı olan organik peynirdir. Burada öne çıkarılan bölüm le fromage bio olduğu için özne görevindedir ve qui kullanılır.
c’est... qui: özneyi öne çıkarma
C’est... qui yapısında vurgulanan unsur, sonraki fiilin öznesidir; bu özne bir kişi ya da nesne olabilir. Fiil, vurgulanan özneye göre çekilir: tekil bir özne için tekil, çoğul bir özne için çoğul biçim kullanılır. Bu nedenle bu yapı yalnızca hazır bir kalıp gibi ezberlenmemeli, cümlenin öznesi bulunarak kurulmalıdır.
Ekonomi ve tüketim konularında bu yapı, bir kararın sorumlusunu ya da bir değişikliğin nedenini vurgulamak için kullanılır. Örneğin fiyatı artıran şirketi, tasarruf yapan tüketiciyi veya en çok harcama yapan aile bireyini öne çıkarabiliriz. Konuşmada sesimizi vurgulanan bölüm üzerinde biraz yükseltmek de anlamı destekler.
Örnek
Les consommateurs choisissent les produits locaux. — Tüketiciler yerel ürünleri seçiyor. Ce sont les consommateurs qui choisissent les produits locaux. — Yerel ürünleri seçenler tüketicilerdir. Özne çoğul olduğu için Ce sont kullanılır ve ardından qui gelir. C’est le magasin qui propose la meilleure réduction. — En iyi indirimi sunan mağazadır.
c’est... que: nesneyi veya başka bir ögeyi öne çıkarma
C’est... que yapısında vurgulanan bölüm, çoğu zaman fiilin doğrudan nesnesidir. Önce normal cümlede fiilin kimi veya neyi etkilediğini buluruz; sonra bu nesneyi c’est ile que arasına alırız. Fiil yine gerçek özneye göre çekilir; que fiilin öznesi değildir.
Vurgulanan unsur zaman, yer veya başka bir tamamlayıcı olduğunda da bu tür yapı kullanılabilir; ancak B2 düzeyinde önce nesne kullanımını sağlamlaştırmak daha yararlıdır. Fişleri karşılaştırırken toplam harcamayı, belirli bir ürünü veya bir mağazayı öne çıkarabiliriz. Yazılı anlatımda bu yapı, okuyucunun önemli bilgiyi hemen fark etmesini sağlar.
Örnek
J’ai payé la facture la plus élevée. — En yüksek faturayı ödedim. C’est la facture la plus élevée que j’ai payée. — Ödediğim fatura en yüksek faturadır. Burada la facture la plus élevée nesnedir; bu yüzden que kullanılır. Geçmiş zamanla kullanılan ortaç, öne alınan dişil tekil nesneyle uyumlu olarak payée biçimindedir. C’est ce produit que les clients achètent le plus. — Müşterilerin en çok satın aldığı ürün budur.
ce qui ve ce que: belirtilmemiş bir şeyi anlatma
Ce qui ve ce que, belirli bir isim vermeden bir şeyi, durumu veya düşünceyi anlatır. Türkçeye çoğu zaman ne, -en şey veya ...dığı şey biçiminde çevrilebilir. Ce qui sonrasında gelen fiilin öznesidir; ce que ise sonraki cümlenin nesnesidir.
Ayırmak için fiile şu soruyu sorabiliriz: Fiili yapan şey nedir? Cevap ce qui olur. Fiil kimi veya neyi etkiliyor? Cevap ce que olur. Bu yapılar özellikle bütçe değerlendirmelerinde, bir ürünün etkisini açıklarken ve kişisel görüş belirtirken kullanılır.
Örnek
Ce qui coûte le plus, c’est le logement. — En çok masrafa yol açan şey konuttur. Burada ce qui, coûte fiilinin öznesidir; maliyeti olan şey konuttur. Je ne comprends pas ce que les clients préfèrent. — Müşterilerin neyi tercih ettiğini anlamıyorum. Burada müşteriler fiilin öznesidir, tercih edilen şey ise nesnedir; bu nedenle ce que kullanılır. Ce que je trouve important, c’est la qualité. — Önemli bulduğum şey kalitedir.
Karşılaştırma ve kısa diyaloglarda kullanım
Günlük alışveriş konuşmalarında vurgu yapıları, seçenekler arasındaki farkı netleştirir. Bir müşteri fiyatı, satıcı kaliteyi, başka bir müşteri ise üretim yerini öne çıkarabilir. Aynı konuşmada hem qui hem que kullanılabilir; önemli olan vurgulanan bölümün cümledeki görevidir.
Kısa bir diyalog kurarken önce normal cümleyi zihnimizde oluşturmak yararlıdır. Sonra hangi bilgiyi dinleyicinin özellikle fark etmesini istediğimize karar veririz. Fiyat, bütçe ve tüketim hakkında konuşurken bu yapıların kullanılması, karşılaştırmayı daha düzenli ve ikna edici hâle getirir.
Örnek
Client : Quel fromage conseillez-vous ? — Müşteri: Hangi peyniri öneriyorsunuz? Vendeur : C’est le fromage de montagne que les clients achètent le plus. — Satıcı: Müşterilerin en çok satın aldığı peynir dağ peyniridir. Client : Et pourquoi est-il populaire ? — Müşteri: Peki neden popüler? Vendeur : C’est son goût qui plaît aux clients. — Satıcı: Müşterilerin hoşuna giden şey onun tadıdır. İlk örnekte öne çıkan bölüm nesnedir; ikinci örnekte ise son goût özne görevindedir.
Adım adım çözüm ve gerçek yaşam metni
Bir cümleyi vurgu yapısına dönüştürmek için üç adım izleyebiliriz. İlk olarak normal cümlede özneyi ve nesneyi belirleriz. İkinci olarak hangi bölümü öne çıkarmak istediğimize karar veririz. Son olarak özne için c’est... qui, nesne için c’est... que; belirtilmemiş özne veya nesne için de ce qui ya da ce que seçeriz.
Örneğin bir aile aylık bütçesini inceliyor: konut gideri artmış, ulaşım gideri azalmış ve gıda harcaması değişmemiş olabilir. Bu bilgileri yalnızca sıralamak yerine en önemli noktayı vurgulayabiliriz. Böylece konuşmacı yalnızca bilgi vermekle kalmaz, dinleyiciye hangi bilginin daha önemli olduğunu da gösterir.
Örnek
Le logement représente la plus grande dépense de la famille. — Konut, ailenin en büyük harcamasını oluşturur. C’est le logement qui représente la plus grande dépense. — En büyük harcamayı oluşturan konuttur. La famille réduit les dépenses de transport. — Aile ulaşım harcamalarını azaltıyor. Ce sont les dépenses de transport que la famille réduit. — Ailenin azalttığı harcamalar ulaşım harcamalarıdır. Çoğul yapı olduğu için ce sont kullanılır. İlk cümlede öne çıkan bölüm özne, ikinci cümlede nesnedir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Qui her zaman insanlardan sonra, que ise her zaman nesnelerden sonra kullanılır. Doğrusu: Seçim insan veya nesne olmaya göre değil, cümledeki göreve göre yapılır. Özne öne çıkarılıyorsa qui, nesne öne çıkarılıyorsa que kullanılır: C’est le prix qui change. ve C’est le prix que je compare.
- Yanlış: Ce qui ve ce que aynı yapı olduğundan birbirinin yerine kullanılabilir. Doğrusu: Ce qui sonraki fiilin öznesidir: Ce qui augmente, c’est le prix. Ce que ise nesnedir: Je sais ce que tu achètes.
- Yanlış: Vurgulanan bölüm özne olsa bile her zaman c’est kullanılır. Doğrusu: Çoğul bir özne vurgulanıyorsa ce sont kullanılmalıdır: Ce sont les clients qui choisissent. Tekil özneyle c’est kullanılır.
- Yanlış: Que kullanıldığında fiil, öne alınan nesneye göre çekilir. Doğrusu: Fiil, cümlenin gerçek öznesine göre çekilir: C’est le produit que les clients choisissent. Burada fiilin öznesi les clients olduğu için çekim ona göredir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapılar daha uzun bağlaçlı cümlelerde, resmî yazılarda ve tartışma metinlerinde kullanılabilir. Öğrenciler, ce qui ve ce que ile görüşlerini gerekçelendirmeyi; ce dont ile de söz edilen şeyden veya hakkında konuşulan konudan söz etmeyi öğrenebilir. Ayrıca vurgu yapıları, edilgen cümleler ve bağlaçlarla birlikte incelenerek anlatımın tonunu değiştirme becerisi geliştirilebilir. Sonraki adım, aynı bilgiyi nötr cümleyle ve vurgulu cümleyle yazıp aradaki anlam farkını açıklamaktır.
Özet
Özne öne çıkarılırken c’est... qui, nesne öne çıkarılırken c’est... que kullanılır. Belirli bir isim söylenmeden özne anlatılıyorsa ce qui, nesne anlatılıyorsa ce que seçilir. Doğru seçimi yapmak için önce cümledeki özne ve nesneyi bulmak, sonra vurgulanacak bölüme karar vermek gerekir.