Önceleme gelecek, gelecekteki bir ana kadar tamamlanmış olacak eylemleri ve bu eylemler arasındaki zaman sırasını açıkça anlatmamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Önceleme geleceğin temel anlamı
Önceleme gelecek, temel olarak gelecekteki başka bir andan veya eylemden önce tamamlanmış olacak bir işi anlatır. Türkçedeki “-miş olacak” anlamına çoğu zaman yakındır. Örneğin bir öğrenci, yarın akşama kadar ödevini bitirmiş olacaksa bu yapıyı kullanabilir.
Bu zaman, yalnızca gelecekte gerçekleşecek bir eylemi değil, o eylemin belirli bir gelecek anından önce tamamlanacağını vurgular. Cümlede sık sık “yarın saat beşe kadar”, “gelecek hafta”, “sınavdan önce” veya “toplantı başladığında” gibi zaman ifadeleri bulunur. Böylece dinleyen kişi, eylemin ne zamana kadar tamamlanacağını daha kolay anlar.
Örnek
Demain à huit heures, j'aurai terminé mes devoirs. — Yarın saat sekizde ödevlerimi bitirmiş olacağım. Burada j'aurai terminé, tamamlanacak işin gelecekteki saat sekizden önce biteceğini gösterir. Demain à huit heures, je ferai mes devoirs. — Yarın saat sekizde ödev yapacağım. Bu cümlede ise işin o saatte yapılacağı söylenir; tamamlanmış olması vurgulanmaz.
2. Yapı: yardımcı fiilin gelecek zamanı ve geçmiş ortaç
Önceleme gelecek iki parçayla kurulur: avoir veya être yardımcı fiilinin gelecek zaman biçimi ve temel fiilin geçmiş ortacı. Avoir ile kurulan fiillerde yapı genellikle j'aurai fini, tu auras compris ve nous aurons envoyé biçimindedir. Yardımcı fiil özneye göre değişir; geçmiş ortaç ise çoğu durumda değişmez.
Bazı geçişsiz hareket veya durum değişikliği fiilleri ile dönüşlü fiiller être ile kullanılır. Bu durumda geçmiş ortaç özneyle cinsiyet ve sayı bakımından uyum gösterir: elle sera arrivée, ils seront partis. Dönüşlü fiillerde de yardımcı fiil olarak être kullanılır; örneğin elle se sera connectée ifadesinde geçmiş ortaç dişil özneyle uyumludur.
Örnek
Örnek kurulum: finir fiili için j'aurai fini — bitirmiş olacağım; prendre fiili için nous aurons pris — almış olacağız; partir fiili için elle sera partie — gitmiş olacak. Somut cümle: À midi, les employés auront terminé le projet. — Öğlen çalışanlar projeyi bitirmiş olacak. Başka bir cümle: À midi, Clara sera arrivée au bureau. — Öğlen Clara ofise varmış olacak.
3. Gelecek eylemler arasındaki zaman sırası
Önceleme gelecek, iki gelecek eylemini sıraya koymak için çok kullanışlıdır. Önce tamamlanacak eylem önceleme gelecekle, daha sonra gerçekleşecek eylem ise çoğu zaman gelecek zamanla anlatılır. Quand, lorsque, dès que ve après que gibi bağlaçlar bu ilişkiyi kurabilir.
Fransızcada gelecekten söz eden zaman cümlelerinde, bağlaçtan sonra her zaman şimdiki zaman kullanılmaz. Gelecekte tamamlanacak iş için önceleme gelecek, ardından gerçekleşecek iş için gelecek zaman kullanılabilir. Bu seçim, olayların hangi sırayla gerçekleşeceğini açıkça gösterir.
Örnek
Quand j'aurai terminé le cours, je regarderai un film. — Kursu bitirdiğimde bir film izleyeceğim. Önce kurs bitecek, sonra film izlenecek. Bir başka örnek: Dès que nous aurons reçu le message, nous répondrons. — Mesajı alır almaz cevap vereceğiz. Nous aurons reçu önce, nous répondrons sonra gerçekleşir.
4. Seyahat, planlama ve dijital işlemler
Seyahat planlarında bu yapı; bilet alma, çevrim içi kayıt yapma, bagaj hazırlama ve kimlik belgelerini kontrol etme gibi işleri belirli bir zamandan önce tamamlamayı anlatır. Dijital dünyada da hesap oluşturma, dosya yükleme, uygulama güncelleme veya bir form gönderme gibi eylemler için kullanılır. Böylece yalnızca plan değil, planın hangi aşamasının tamamlanmış olacağı da belirtilir.
Bu cümleler resmî e-postalarda ve proje planlarında da işe yarar. Bir görev listesinde “pazartesiye kadar tamamlamış olacağız” demek, işin o tarihte hâlâ devam edeceğini söylemekten farklıdır. Konuşmada bazen daha kısa ve basit gelecek zaman tercih edilse de önceleme gelecek, tamamlanma beklentisini daha kesin ifade eder.
Örnek
Kısa diyalog: — Est-ce que tu auras réservé l'hôtel avant vendredi ? — Cuma gününden önce oteli ayırtmış olacak mısın? — Oui, je l'aurai réservé demain. — Evet, oteli yarın ayırtmış olacağım. Havaalanında kullanılabilecek başka bir cümle: Avant le départ, nous aurons enregistré nos bagages. — Kalkıştan önce bagajlarımızı teslim etmiş olacağız.
5. Olumsuzluk, soru ve belirsizlik
Olumsuz cümlede ne ve pas, yardımcı fiilin çevresine yerleşir: je n'aurai pas terminé. Soru cümlesi günlük dilde ses tonuyla, est-ce que yapısıyla veya daha resmî olarak devrik yapıyla kurulabilir. Örneğin Est-ce que vous aurez envoyé le fichier ? ifadesi “Dosyayı göndermiş olacak mısınız?” anlamına gelir.
Önceleme gelecek bazen kesin bir planı değil, gelecekte tamamlanmış olacağı düşünülen bir eylemi anlatır. Ayrıca geçmişte gerçekleşmiş olabilecek bir durum hakkında tahmin veya çıkarım bildirmek için de kullanılabilir. Ancak öğrenciler, yalnızca gelecek zaman kullanarak tamamlanma anlamını her zaman veremez; tamamlanma sınırı önemliyse önceleme gelecek daha doğru seçimdir.
Örnek
Örnekler: Nous n'aurons pas fini le rapport avant lundi. — Raporu pazartesiden önce bitirmiş olmayacağız. Est-ce qu'elle sera arrivée avant le début de la réunion ? — Toplantının başlangıcından önce varmış olacak mı? Tahmin içeren bir örnek: Il aura oublié son mot de passe. — Parolasını unutmuş olmalı. Burada önceleme gelecek biçimi, gelecekteki bir tamamlanmayı değil, geçmişte gerçekleşmiş olabilecek bir duruma ilişkin çıkarımı anlatır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Önceleme gelecek, her gelecek eylemi anlatmak için kullanılır. Doğrusu: Bu zaman, gelecekteki başka bir ana kadar tamamlanmış olacak eylemleri anlatır. Sadece gelecekte gerçekleşecek bir işi belirtmek için genellikle gelecek zaman kullanılır: Je ferai mes devoirs demain. — Yarın ödevimi yapacağım.
- Yanlış: Yardımcı fiil bütün öznelerde aynı kalır. Doğrusu: Yardımcı fiil özneye göre değişir: j'aurai, tu auras, il aura, nous aurons. Être kullanılan fiillerde de je serai ve ils seront gibi biçimler bulunur.
- Yanlış: Her fiil avoir ile kurulur. Doğrusu: Bazı hareket ve durum değişikliği fiilleri ile dönüşlü fiiller être kullanır: Elle sera partie. — O gitmiş olacak. Ils se seront connectés. — Onlar bağlanmış olacak.
- Yanlış: Bağlaçtan sonra gelecekten söz edilse bile her zaman şimdiki zaman gelir. Doğrusu: Gelecekteki sıralamayı anlatırken Quand j'aurai fini, je sortirai. — Bitirdiğimde dışarı çıkacağım, denebilir. İlk eylem önceleme gelecek, sonraki eylem gelecek zamanla kurulmuştur.
- Yanlış: Türkçedeki “-miş olacak” ifadesi her durumda tek bir Fransızca biçime çevrilir. Doğrusu: Çeviri, cümlenin anlamına ve yardımcı fiiline göre değişir. Örneğin Nous aurons compris “anlamış olacağız”, elle sera arrivée ise “varmış olacak” anlamına gelir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta önceleme gelecek, daha uzun anlatılarda olayların zaman sırasını kurmak için diğer geçmiş ve gelecek zamanlarla karşılaştırılacaktır. Ayrıca conditionnel passé gibi yapılarla gerçekleşmemiş geçmiş olasılıklar ve pişmanlıklar ele alınabilir. Öğrenciler haber metinlerinde, proje raporlarında ve resmî yazışmalarda zaman uyumunu daha ayrıntılı inceleyecektir. Bir sonraki adım, aynı olayı farklı zamanlarla yeniden yazarak anlam değişikliğini açıklamaktır.
Özet
Önceleme gelecek, gelecekteki başka bir andan önce tamamlanmış olacak eylemleri anlatır. Yapısı, avoir veya être yardımcı fiilinin gelecek zamanı ile geçmiş ortacın birleşiminden oluşur. Zaman ifadelerine, yardımcı fiilin özneye göre değişmesine ve être ile kurulan fiillerde uyuma dikkat edilirse bu yapı doğru ve etkili biçimde kullanılabilir.