İlgi zamirleri, bir ismi tekrar etmeden cümleleri birleştirir ve özellikle fiil ya da edatın istediği yapıya göre doğru biçimi seçmemizi sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. İlgi zamiri ne işe yarar?
İlgi zamiri, daha önce söylenmiş bir ismi tekrar etmeden o isim hakkında ek bilgi vermemizi sağlar. İki kısa cümleyi tek bir cümlede birleştirir: J’ai lu un livre. Ce livre parle de l’éducation. — Bir kitap okudum. Bu kitap eğitimden söz ediyor. Daha akıcı biçim şöyledir: J’ai lu un livre qui parle de l’éducation. — Eğitimden söz eden bir kitap okudum.
Bu konuda önce iki parçayı ayırmak gerekir: İlgi zamirinden önce gelen isim, yani öncül, zamirin hangi varlığa gönderme yaptığını gösterir; zamirden sonra gelen bölüm ise bu varlık hakkında bilgi verir. Qui ve que temel düzeyde sık kullanılır. B2 düzeyinde ise fiilin de ya da à ile kurulması ve bir edatın bulunması nedeniyle dont, lequel, auquel ve duquel daha önemli hâle gelir.
Örnek
La formation est utile. Je parle de cette formation. — Eğitim yararlıdır. Bu eğitimden söz ediyorum. La formation dont je parle est utile. — Sözünü ettiğim eğitim yararlıdır.
2. Dont: de ile kurulan yapılar
Dont, çoğunlukla de edatıyla kullanılan fiil, sıfat veya isimlerden sonra gelir. Türkçeye “-den/-dan”, “-in/-ın” ya da “hakkında” biçimlerinde çevrilebilir. Örneğin parler de, avoir besoin de, être fier de ve se souvenir de gibi yapılarda de tekrar edilmez; onun yerine dont kullanılır.
Ancak dont her “-in” anlamında otomatik olarak kullanılmaz. İsimden önce bir tanımlık ya da miktar ifadesi varsa yapı değişebilir: la plupart des étudiants gibi bir ifade için çoğu zaman dont kullanılabilir; fakat un des étudiants türünde dikkatli olmak gerekir. Ayrıca yer, zaman veya başka bir ilişkiyi anlatan açık bir edat varsa lequel ailesi daha uygun olabilir.
Örnek
Voici le projet dont nous sommes fiers. — İşte gurur duyduğumuz proje. Le professeur dont les élèves parlent est très patient. — Öğrencilerin hakkında konuştuğu öğretmen çok sabırlı. Elle a trouvé le document dont elle avait besoin. — İhtiyacı olan belgeyi buldu.
3. Lequel ailesi ve cinsiyet-çoğul uyumu
Lequel ailesi, öncül olan isimle cinsiyet ve sayı bakımından uyum gösterir. Eril tekil biçim lequel, dişil tekil biçim laquelle, eril çoğul biçim lesquels, dişil çoğul biçim ise lesquelles şeklindedir. Bu zamirler özellikle bir edattan sonra, iki ya da daha fazla seçenek arasında açıklık sağlamak için kullanılır.
Örneğin la salle dans laquelle nous travaillons ifadesinde laquelle, dişil tekil salle ismine uyar. Les documents sur lesquels je travaille cümlesinde ise lesquels, eril çoğul documents ismiyle uyumludur. Burada zamirin biçimini belirleyen kişi ya da fiil değil, öncül olan isimdir.
Örnek
J’ai choisi la méthode avec laquelle nous allons travailler. — Birlikte çalışacağımız yöntemi seçtim. Voici les exercices parmi lesquels tu peux choisir. — İşte aralarından seçim yapabileceğin alıştırmalar.
4. Auquel: à ile birleşen biçimler
Auquel, à lequel yapısının birleşmiş hâlidir ve eril tekil bir isme gönderme yapar. Dişil tekilde à laquelle, eril çoğulda auxquels, dişil çoğulda ise auxquelles kullanılır. Bu biçimler, fiil veya ifade à edatını gerektirdiğinde seçilir.
Örneğin penser à, participer à ve s’intéresser à gibi yapılarda öncül bir isim olduğunda bu zamirler kullanılabilir. Le programme auquel je participe cümlesinde auquel, eril tekil programme ismine gönderme yapar. Dişil bir isimle à laquelle kullanılır: la conférence à laquelle nous assistons.
Örnek
Le projet auquel elle participe commence en septembre. — Katıldığı proje eylülde başlıyor. La formation à laquelle je m’intéresse est en ligne. — İlgilendiğim eğitim çevrim içi. Les ateliers auxquels ils participent sont gratuits. — Katıldıkları atölyeler ücretsiz.
5. Duquel: de ile kullanılan edatlı yapılar
Duquel, de lequel yapısının birleşmiş hâlidir ve eril tekil bir isme gönderme yapar. Dişil tekilde de laquelle, eril çoğulda desquels, dişil çoğulda desquelles kullanılır. Bu biçimler özellikle près de, à côté de, au sujet de veya en face de gibi birden fazla sözcükten oluşan edatlarla birlikte kullanılır.
Basit de doğrudan fiile, sıfata veya isme bağlıysa çoğu zaman dont daha doğaldır: le sujet dont je parle. Fakat à côté de gibi bir edat grubunu korumamız gerekiyorsa duquel ailesi kullanılır: le bâtiment à côté duquel je travaille. Böylece edat grubunun sonundaki isim zamirle değiştirilmiş olur.
Örnek
Voici le centre près duquel nous habitons. — İşte yakınında yaşadığımız merkez. La personne à côté de laquelle je suis assis est ma tutrice. — Yanında oturduğum kişi danışmanım. Les règles au sujet desquelles nous discutons sont importantes. — Hakkında tartıştığımız kurallar önemlidir.
6. Seçim stratejisi ve kısa uygulama
Doğru zamiri seçmek için üç adımlı bir yol izleyebiliriz. Önce iki cümlede tekrar eden ismi buluruz; sonra ikinci cümlede fiilin ya da ifadenin de, à veya başka bir edat isteyip istemediğine bakarız. Son olarak öncülün eril-dişil ve tekil-çoğul durumuna göre biçimi seçeriz.
Kısa diyaloglarda da aynı mantık geçerlidir: — À quel cours participes-tu ? — Je participe au cours auquel tu participes aussi. — Hangi derse katılıyorsun? — Senin de katıldığın derse katılıyorum. Başka bir örnek: — De quel livre parles-tu ? — Je parle du livre dont nous avons besoin. — Hangi kitaptan söz ediyorsun? — İhtiyacımız olan kitaptan söz ediyorum. Burada doğrudan de yapısı bulunduğu için dont seçilmiştir.
Örnek
Le club auquel j’adhère organise une réunion près de la bibliothèque. — Üye olduğum kulüp kütüphanenin yakınında bir toplantı düzenliyor. Bu örnek, her durumda zamir kullanmanın zorunlu olmadığını ve cümlenin açıklığının da önemli olduğunu gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: La formation que je parle est utile. cümlesinde que kullanmak. Doğrusu: Doğrusu La formation dont je parle est utile. biçimindedir; çünkü parler fiili de ile kullanılır. Que doğrudan nesnenin yerini tutar, de yapısının yerini tutmaz.
- Yanlış: Le projet à lequel je participe demek. Doğrusu: Doğrusu Le projet auquel je participe biçimindedir. Eril tekil lequel, à ile birleşince auquel olur.
- Yanlış: Her de gördüğümüzde dont kullanmak. Doğrusu: Birden fazla sözcükten oluşan edat gruplarında duquel ailesi gerekir: la maison près de laquelle je travaille. Basit de yapılarında ise çoğu zaman dont kullanılır.
- Yanlış: Laquelle biçimini eril isimlerle kullanmak. Doğrusu: Laquelle dişil tekil içindir; eril tekilde lequel kullanılır. Zamirin cinsiyeti, konuşan kişinin değil, öncül ismin cinsiyetine göre belirlenir.
- Yanlış: Zamir biçimini fiile göre seçmek. Doğrusu: Fiil veya edat, de, à ya da başka bir yapıyı belirler; ancak lequel ailesinin tekil-çoğul ve eril-dişil biçimini öncül isim belirler.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, daha uzun ve resmî cümlelerde birden fazla ilgi cümlesini düzenlemeye doğru ilerler. Öğrenciler ce dont, ce à quoi ve ce pour quoi gibi belirsiz öncüllerle kullanılan yapıları öğrenebilir. Ayrıca yazılı anlatımda dont ile duquel arasındaki üslup farkını ve edatların cümle sonundaki kullanımını karşılaştırabilirler. Bir sonraki adım, ilgi cümlelerini bağlaçlarla birleştirerek daha akıcı bir görüş yazısı oluşturmaktır.
Özet
Önce fiilin veya ifadenin istediği edatı belirleriz: basit de yapılarında çoğunlukla dont, à yapılarında auquel ailesi kullanılır. De ile biten bir edat grubu varsa duquel ailesi, başka bir edat grubu varsa uygun lequel biçimi kullanılır; lequel biçimi öncül ismin cinsiyet ve sayısına göre değişir. Doğru seçim için edatı, öncül ismi ve zamirin uyumunu birlikte kontrol ederiz.