Fransızcada kendini ve karşındakini tanıtmak, A1 düzeyinde je ile tu zamirlerini être fiilinin je suis ve tu es biçimlerine sıkı sıkıya bağlamakla başlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Tanışmanın kapısı: özne zamiri ve être
Fransızca, Türkçeden farklı olarak özneyi cümleden kolay kolay düşürmez. Türkçede «Ali’yim» demek çoğu kez yeter; «ben» gizlenebilir. Fransızcada konuşan kişi je (jö), dinlenen tek kişi tu (tü) ile açıkça durur. Bu yüzden A1’in ilk işi «kim konuşuyor?» sorusunu zamirle işaretlemektir.
être (etr) fiili Türkçedeki olmak anlamına ve «-im / -sin» eklerine yakındır. Dünya genelinde A1 derslerinde selamlaşmadan hemen sonra gelir; çünkü Je suis (jö süi) ve Tu es (tü e) olmadan «ben öğrenciyim, sen öğretmensin» denemez. Öğretmen tahtaya bu iki biçimi yan yana yazar; göz ve kulak aynı kalıba alışır.
CEFR A1 can-do hedefi uzundur diye düşünülmesin: öğrenci yavaş ve net konuşulduğunda je suis ile kendini tanıtabilir, tu es ile karşısındakine kim olduğunu söyleyebilir. Bu henüz hikâye anlatmak değildir. Kısa, doğru ve tekrar edilebilir cümle yeter.
Örnek
Yoklama sahnesi. Öğretmen: Bonjour. Je suis Madame Kaya. (Merhaba. Ben Bayan Kaya’yım.) Öğrenci: Bonjour. Je suis Emre. (Merhaba. Ben Emre’yim.) Öğretmen: Tu es Emre. (Sen Emre’sin.) Yeni fiil yoktur; A1 kalıbı tamdır.
Özne zamirleri: je ve tu kimdir?
Tekil konuşan kişi je (jö), tekil dinleyen kişi tu (tü) ile gösterilir. je zamir olarak özel bir büyük harf almaz; cümle başında büyük yazılmasının nedeni yalnızca cümlenin başlamasıdır. tu samimi «sen»dir: arkadaş, akran ve aile için kullanılır.
Duvar şemasında A1’de önce şu dizi görülür: je, tu, il (il), elle (el). Diyalog iki kişiyle başladığı için je ve tu önce ezberlenir. Öğretmen gösterir, sınıf koro halinde tekrar eder. Birçok ülkede bu yol koro tekrarı diye bilinir; amaç ritmi kulağa yerleştirmektir.
Türkçe kaynaklı tuzak, «ben» ve «sen» sözcüklerini Fransızca cümlenin içine sokmaktır. Doğru yol Türkçe zamiri bırakıp yalnız je veya tu kullanmaktır. Sıra sabittir: zamir, sonra fiil, sonra bilgi.
Örnek
Şema alıştırması. Öğretmen je yazar, sınıf je (jö) der. Öğretmen tu yazar, sınıf tu (tü) der. Parmak kendine değince öğrenci je, arkadaşa değince tu der. Kural somuttur: kendim je, karşındaki tek kişi tu.
Aynadaki cümle: je suis
suis (süi), être fiilinin je ile birleşmiş biçimidir. İkisi ayrılmaz: Je suis (jö süi) «ben …-im / ben …yim» demektir. Telaffuz ipucu: je «jö» gibi, suis «süi» gibi; s ince, ui dilin öne geldiği bir üi kaymasıdır. Ayna tekniği dünyada sık kullanılır; öğrenci yüzünü göstererek Je suis artı ad veya meslek söyler.
A1’de Je suis sonrasına gelen bilgi basittir: ad, öğrencilik veya milliyet. Je suis Leyla. (Ben Leyla’yım.) Je suis élève. (Ben öğrenciyim.) Erkek konuşan Je suis turc. (Ben Türk’üm.) Kız konuşan Je suis turque. (Ben Türk’üm.) Sıfat farkı birkaç milliyette gösterilir; uzun liste ezberletilmez.
Günlük hayatta kamp kaydı, kursun ilk saati ve kısa tanışma bu cümleye yaslanır. être Latin kökenli, çok sık kullanılan fiillerdendir; biçimleri düzensizdir. suis kulağa être gibi gelmez; kuraldan türetilmez, ezberlenir.
Örnek
Ayna sahnesi. Öğrenci bakar ve der: Bonjour. Je suis Deniz. Je suis élève. (Merhaba. Ben Deniz’im. Ben öğrenciyim.) Yanlış denemeler «Je Deniz» veya «Suis Deniz» biçimidir. Doğru her zaman Je suis Deniz. Yazarken cümle başındaki Je büyük, suis küçük harftir.
Karşındaki kişi: tu es
es (e), être fiilinin tu ile birleşmiş biçimidir. Kalıp Tu es (tü e) «sen …-sin» demektir. Telaffuz: tu «tü», es kısa «e»; s harfi okunmaz. İki öğrenci yüz yüze durur: biri Je suis der, diğeri onu Tu es ile yansıtır. Bu yansıtma diyaloğu A1 sınıflarında yaygındır.
Tu es hem bilgi verir hem doğrular. Tu es Ali. (Sen Ali’sin.) Tu es élève. (Sen öğrencisin.) Ses yükseltilerek soru da yapılabilir: Tu es Ali ? (Sen Ali misin?) A1’de karmaşık soru yapısı gerekmez. tu akranlar içindir; öğretmene henüz vous (vu) öğretilmeden tu ile hitap edilmemesi kısaca hatırlatılır.
Kısa diyalog tanışmanın omurgasıdır. Birinci öğrenci: Bonjour. Je suis Mert. (Merhaba. Ben Mert’im.) İkinci: Bonjour, Mert. Je suis Elif. Tu es élève ? (Merhaba Mert. Ben Elif’im. Sen öğrenci misin?) Birinci: Oui, je suis élève. (Evet, ben öğrenciyim.) Sözcükler A1’dir: bonjour (bonjur), oui (ui), élève (elev).
Örnek
Canlandırma. A: Je suis Can. (Ben Can’ım.) B, A’yı göstererek: Tu es Can. (Sen Can’sın.) B kendine: Je suis Selin. (Ben Selin’im.) A: Tu es Selin. (Sen Selin’sin.) Parmak konuşanı ve dinleneni ayırmazsa cümle yanlış kişiye gider.
Sınıfta yazmak ve kalıbı sabitlemek
Konuşmak yetmez; A1’de yazım kalıbı elde sabitler. Öğrenci kâğıda Je suis artı ad, Tu es artı ad kopyalar. Nokta cümleyi kapatır. Cümle başı büyük harf, özel ad büyük harftir: Je suis Ayşe. Çalışma kâğıdı, koro tekrarın sessiz kardeşidir.
Mini görevler can-do ile örtüşür: kapıdaki arkadaşa kendini tanıt, sıradakine Tu es ... ? diye seslen, yoklamada Je suis ici. (Ben buradayım.) de. ici (isi) A1 sözcüğüdür. Öğretmen dolaşırken zamirin durup durmadığına, fiil biçiminin kişiye uyup uymadığına ve adın büyük harfine bakar.
Kâğıtta sık hata görünür: je yerine ben yazmak, suis unutmak, Tu es yerine Tu suis yazmak. suis yalnız je ile, es yalnız tu ile gider; yer değiştirmezler. Satırın yanına Türkçe karşılık yazılabilir ama gerçek diyalogda Türkçe sözcük kalmaz.
Örnek
Boşluk doldur. Je _____ Ali. Cevap suis olur: Je suis Ali. (Ben Ali’yim.) Tu _____ Elif. Cevap es olur: Tu es Elif. (Sen Elif’sin.) Yol basittir: önce kim konuşuyor bak, sonra yalnız o zamirin fiilini yaz.
Dünyada nasıl öğretilir, günlük hayatta nereye oturur
Bu iki kalıp okulun dışında da yaşar: spor kulübü kaydı, dil değişim uygulaması, kısa bir mesaj. Salut. Je suis Burak. (Selam. Ben Burak’ım.) Önemli olan je suis ve tu es iskeletinin otomatikleşmesidir. Jestle öğretim yaygındır: el göğüste je, el karşıya tu.
Bazı kitaplar ilk günden tüm tabloyu gösterir: il est, nous sommes gibi biçimler. Ortaöğretim A1’de önce iki kişi yeterlidir; tabloyu bir anda ezberletmek karışıklık doğurur. Türkçe konuşan öğrenci için asıl zorluk fiilin adını bilmek değil, özneyi düşürmeme alışkanlığıdır.
Telaffuzu bir kez daha sabitleyelim. je suis jö süi, tu es tü e, être etr, bonjour bonjur, élève elev. Ağız açık e ile es; suis içinde üi kayması. Yavaş söylemek A1’de hata değil, hedeftir. Şimdilik can-do şudur: kendimi je suis ile tanıtabilirim, akranıma tu es ile kim olduğunu söyleyebilirim.
Örnek
Kursun ilk günü. Bonjour. Je suis Madame Yılmaz. Je suis professeur. (Merhaba. Ben Bayan Yılmaz’ım. Ben öğretmenim.) Öğrenci: Bonjour. Je suis Zeynep. Je suis élève. (Merhaba. Ben Zeynep’im. Ben öğrenciyim.) Öğretmen: Tu es Zeynep. Bienvenue. (Sen Zeynep’sin. Hoş geldin.) professeur (profesör) ve bienvenue (biyenven) selamlaşma çevresindedir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Fransızcada da Türkçe gibi özne çoğu kez söylenmez; «Suis Ali» yeter. Doğrusu: Fransızcada özne zamiri kural olarak söylenir ve yazılır. Doğrusu Je suis Ali. (Ben Ali’yim.)
- Yanlış: je ile tu aynı fiil biçimini alır; ikisine de suis gelir. Doğrusu: je ile yalnız suis, tu ile yalnız es kullanılır: Je suis, Tu es.
- Yanlış: Cümleye Türkçe ben veya sen eklenir ya da fiil atlanır: «Je ben Ali», «Je Ali». Doğrusu: Türkçe zamir konmaz, fiil atılmaz. Yalnız Je suis Ali. ve Tu es Ali. denir.
- Yanlış: je her yerde büyük yazılır; çünkü «ben» özel ve önemlidir. Doğrusu: je zamir olarak özel büyük harf almaz. Yalnızca cümle başında büyük yazılır.
- Yanlış: Öğretmene ve yeni tanışılan yetişkine de hemen tu denir. Doğrusu: tu samimi tekildir. Öğretmene ileride vous (vu) ile hitap edileceği şimdiden bilinir; bu derste akran diyaloğunda tu es yeter.
Bir adım ileri
Bir üst adımda être fiilinin diğer kişilerle biçimleri gelir: il est, elle est, nous sommes, vous êtes, ils sont, elles sont. Sıfatlarda cinsiyet ve tekil-çoğul uyumu (turc / turque) daha sistemli işlenir. Selamlaşma vous ile resmi hale gelir. A1’in devamında meslek, milliyet ve basit yer bildirme aynı iskelete eklenir.
Özet
Özne zamirleri je ve tu, être fiilinin suis ve es biçimleriyle ayrılmaz çiftler kurar. A1 öğrencisi Je suis ile kendini, Tu es ile karşısındaki akranı kısa ve doğru tanıtır. Türkçedeki özne düşürme alışkanlığı bırakılır; zamir ve fiil her cümlede birlikte durur.