Çince’de geçmiş deneyimleri sormak için en temel yapı 你去过……吗 (nǐ qù guò …… ma) kalıbıdır ve bu yapı bir kişinin geçmişte en az bir kez bir yere gidip gitmediğini öğrenmek için kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Deneyim sorma kalıbını tanıyalım
Temel kalıp özne + 去过 (qù guò) + yer + 吗 (ma) şeklindedir. 去 (qù) “gitmek”, 过 (guò) ise burada kişinin geçmişte bir deneyim yaşadığını gösteren yapıdır; 吗 (ma) cümlenin sonuna gelerek evet-hayır sorusu oluşturur.
Örneğin 你去过北京吗 (nǐ qù guò Běijīng ma) cümlesi “Daha önce Pekin’e gittin mi?” demektir. Bu soruya kısa cevap olarak 去过 (qù guò) yani “Evet, gittim” veya 没去过 (méi qù guò) yani “Hayır, gitmedim” denebilir. Olumlu cevapta 过 (guò) korunur; olumsuz cevapta genellikle 没 (méi) kullanılır.
Örnek
Örnek: 你去过上海吗 (nǐ qù guò Shànghǎi ma) — Daha önce Şanghay’a gittin mi? 去过，我去年去了上海 (qù guò, wǒ qùnián qù le Shànghǎi) — Evet, gittim; geçen yıl Şanghay’a gittim. Burada ilk cümle genel deneyimi, ikinci cümle ise belirli bir zamandaki olayı anlatır.
2. 去过 ile geçmiş deneyimi anlatmak
过 (guò), bir eylemin geçmişte en az bir kez yaşandığını anlatır. Deneyimin ne zaman gerçekleştiği önemli değilse bu yapı uygundur. Bu nedenle 我去过长城 (wǒ qù guò Chángchéng) cümlesi “Çin Seddi’ne gittim” anlamına gelir.
Deneyim sorusunun öznesi genellikle 你 (nǐ), cevabın öznesi ise 我 (wǒ) olur. Başka kişiler için de aynı yapı kullanılabilir: 他去过长城吗 (tā qù guò Chángchéng ma) “O, daha önce Çin Seddi’ne gitti mi?” demektir. Yer adı, fiilden sonra gelir; Türkçedeki gibi fiilden önce yerleştirilmez.
Örnek
Kısa diyalog: A：你去过长城吗 (nǐ qù guò Chángchéng ma) — A: Daha önce Çin Seddi’ne gittin mi? B：去过。长城很漂亮 (qù guò. Chángchéng hěn piàoliang) — B: Evet, gittim. Çin Seddi çok güzel. 很漂亮 (hěn piàoliang) “çok güzel” anlamında basit bir değerlendirmedir.
3. 去过 ile diğer deneyim fiillerini ayıralım
去过 (qù guò) yalnızca “bir yere gitme deneyimi” için kullanılır. Bir araca binme deneyimini sormak için 坐过 (zuò guò) kullanılır. Bu yüzden “Daha önce trene bindin mi?” sorusu 你坐过火车吗 (nǐ zuò guò huǒchē ma) şeklindedir; burada 坐 (zuò) “binmek” anlamındadır.
Benzer biçimde 你看过电影吗 (nǐ kàn guò diànyǐng ma) “Daha önce film izledin mi?” ve 你吃过北京烤鸭吗 (nǐ chī guò Běijīng kǎoyā ma) “Daha önce Pekin ördeği yedin mi?” demektir. Fiil değişir, ancak deneyim yapısı aynı kalır: fiil + 过 (guò).
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci istasyonda çantasıyla duruyor. Öğretmen ona 你坐过火车吗 (nǐ zuò guò huǒchē ma) diye sorar. Öğrenci ilk kez trene binecekse 没坐过 (méi zuò guò) der; daha önce bindiyse 坐过 (zuò guò) der. Burada “gitmek” değil, “bir araca binmek” deneyimi sorulduğu için 坐过 (zuò guò) seçilir.
4. Olumlu ve olumsuz cevaplar
Olumlu kısa cevapta 去过 (qù guò) kullanılır. Daha ayrıntılı cevap vermek istersek 我去过故宫 (wǒ qù guò Gùgōng) diyebiliriz. “Evet” sözcüğü de eklenebilir: 是的，我去过 (shì de, wǒ qù guò) “Evet, gittim” anlamına gelir.
Olumsuz cevapta 不 (bù) değil, çoğunlukla 没 (méi) kullanılır: 我没去过故宫 (wǒ méi qù guò Gùgōng). Bunun nedeni, burada geleceğe veya alışkanlığa dair bir olumsuzluk değil, geçmişte yaşanmamış bir deneyimin anlatılmasıdır. 我不去过 (wǒ bù qù guò) bu anlam için doğru bir cümle değildir.
Örnek
Kısa diyalog: A：你去过故宫吗 (nǐ qù guò Gùgōng ma) — A: Daha önce Saray Müzesi’ne gittin mi? B：没去过，但是我想去 (méi qù guò, dànshì wǒ xiǎng qù) — B: Gitmedim, ama gitmek istiyorum. 但是 (dànshì) “ama”, 想 (xiǎng) ise burada “istemek” anlamındadır.
5. Yer adlarıyla cümle kurma
Yer adları, 去过 (qù guò) yapısından sonra gelir. Örneğin 中国 (Zhōngguó) Çin, 北京 (Běijīng) Pekin, 长城 (Chángchéng) Çin Seddi, 故宫 (Gùgōng) Saray Müzesi ve 寺庙 (sìmiào) tapınak demektir. Bu kelimelerle aynı soru kalıbı tekrar tekrar kullanılabilir.
Bazen belirli bir yer adı yerine genel bir yer de kullanılabilir. 你去过博物馆吗 (nǐ qù guò bówùguǎn ma) “Daha önce müzeye gittin mi?” anlamına gelir. Cevabı genişletmek için 我去过很多博物馆 (wǒ qù guò hěn duō bówùguǎn) “Birçok müzeye gittim” denebilir; 很多 (hěn duō) “çok sayıda” demektir.
Örnek
Örnek konuşma: A：你去过寺庙吗 (nǐ qù guò sìmiào ma) — A: Daha önce tapınağa gittin mi? B：去过。那里很安静 (qù guò. Nàli hěn ānjìng) — B: Evet, gittim. Orası çok sessiz. 那里 (nàli) “orası”, 安静 (ānjìng) ise “sessiz” demektir.
6. Telaffuz, tonlar ve kısa konuşma çalışması
你去过……吗 (nǐ qù guò …… ma) kalıbında nǐ yaklaşık “niy” gibi, üçüncü tonla; qù “çü” gibi, dördüncü tonla; guò “guo” gibi, dördüncü tonla söylenir. 吗 (ma) soru parçacığıdır ve hafif, nötr bir sesle okunur. Dördüncü ton kısa ve düşen bir sestir; sesi uzatmadan aşağı doğru söylemek gerekir.
Bir konuşmada önce deneyim sorulur, sonra yer veya eylem hakkında kısa bir yorum yapılır. Örneğin 你去过中国吗 (nǐ qù guò Zhōngguó ma) sorusundan sonra 中国很大 (Zhōngguó hěn dà) “Çin çok büyük” ya da 我想去中国 (wǒ xiǎng qù Zhōngguó) “Çin’e gitmek istiyorum” denebilir. Böylece yalnızca tek kelimelik cevap vermek yerine basit bir sohbet sürdürülebilir.
Örnek
Tam diyalog: A：你去过中国吗 (nǐ qù guò Zhōngguó ma) — A: Daha önce Çin’e gittin mi? B：没去过。我想去北京 (méi qù guò. Wǒ xiǎng qù Běijīng) — B: Gitmedim. Pekin’e gitmek istiyorum. A：你坐过飞机吗 (nǐ zuò guò fēijī ma) — A: Daha önce uçağa bindin mi? B：坐过 (zuò guò) — B: Evet, bindim.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki “daha önce” ifadesini çevirmek için her zaman ayrı bir Çince kelime eklemek gerekir. Doğrusu: Deneyim anlamı çoğu zaman fiilden sonra gelen 过 (guò) ile verilir: 你去过北京吗 (nǐ qù guò Běijīng ma). Bu cümlede ayrıca “daha önce” anlamında başka bir kelime kullanmak zorunlu değildir.
- Yanlış: Olumsuz deneyim sorusuna 不去过 (bù qù guò) diye cevap verilir. Doğrusu: Geçmişte yaşanmamış deneyim için 没去过 (méi qù guò) kullanılır. 不 (bù) daha çok alışkanlık, tercih veya gelecek anlamındaki olumsuzluklarda görülür.
- Yanlış: 过 (guò) her zaman “geçmek” anlamındadır. Doğrusu: 过 (guò) farklı cümlelerde farklı görevler üstlenebilir. Bu konuda fiilden sonra geldiğinde, geçmişte yaşanmış bir deneyimi gösterir: 我看过电影 (wǒ kàn guò diànyǐng).
- Yanlış: “Daha önce trene bindin mi?” sorusunda 去过 (qù guò) kullanılmalıdır. Doğrusu: Araç kullanma veya araca binme deneyimi için 坐过 (zuò guò) kullanılır: 你坐过火车吗 (nǐ zuò guò huǒchē ma).
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapı, belirli zaman ifadeleriyle daha ayrıntılı biçimde karşılaştırılır. Öğrenciler deneyim ile tamamlanmış tek bir olayı ayırmayı ve 了 (le) yapısını kullanmayı öğrenebilir: 我昨天去了北京 (wǒ zuótiān qù le Běijīng) “Dün Pekin’e gittim.” Ayrıca deneyimin kaç kez yaşandığı, kiminle veya ne zaman gerçekleştiği gibi ayrıntılar eklenebilir. Böylece kısa evet-hayır sorularından daha uzun seyahat anlatılarına geçilir.
Özet
Geçmiş deneyim sormak için fiilden sonra 过 (guò) ve soru sonunda 吗 (ma) kullanılır: 你去过……吗 (nǐ qù guò …… ma). Olumlu cevap 去过 (qù guò), olumsuz cevap ise genellikle 没去过 (méi qù guò) şeklindedir. Bir yere gitme, trene binme ve film izleme gibi farklı deneyimlerde fiil değişse de temel deneyim yapısı korunur.