اَلْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ (el-mebniyyü lil-mechûli) yani edilgen yapı, Arapçada öznenin bilinmediği veya vurgulanmadığı durumları anlatmak için kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
اَلْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ (el-mebniyyü lil-mechûli) Nedir?
اَلْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ (el-mebniyyü lil-mechûli) Arapçada edilgen yapı anlamına gelir. Bu yapı, cümlenin öznesinin bilinmediği veya önemli olmadığı durumlarda kullanılır. Örneğin, bir işin kim tarafından yapıldığı belirtilmediğinde edilgen yapı tercih edilir.
Edilgen yapıda fiil, aktif yapıdan farklı olarak özne yerine nesne konumundadır ve fiil ona göre çekimlenir. Bu yapı, Arapçada hem geçmiş zaman (ماضي) hem de şimdiki zaman (مضارع) fiillerinde kullanılır.
Örnek
كُتِبَ الْكِتَابُ (kutiba el-kitâbu) (Kitap yazıldı.) Bu cümlede kitabın yazıldığı belirtiliyor ancak yazan kişi söylenmiyor.
Edilgen Yapının Geçmiş Zaman Kullanımı
Geçmiş zaman edilgen yapısı, fiilin kök harflerine belirli harekeler getirilerek oluşturulur. Örneğin, üç harfli bir fiilin geçmiş zaman edilgen çekiminde genellikle orta harfe kasra (i) getirilir ve son harfe fetha (a) eklenir.
Bu yapı, haberlerde 'bir şey yapıldı' anlamını vermek için sık kullanılır. Örneğin, teknoloji haberlerinde yeni bir cihazın üretildiği veya bir yazılımın geliştirildiği anlatılırken bu yapı tercih edilir.
Örnek
صُنِعَ الهَاتِفُ (sunia el-hâtifu) (Telefon yapıldı.) Burada telefonun yapıldığı belirtiliyor, yapan kişi ise söylenmiyor.
Edilgen Yapının Şimdiki Zaman Kullanımı
Şimdiki zaman edilgen yapısı, aktif şimdiki zaman fiilinin kök harflerine damme (u) getirilerek ve son harfe fetha (a) eklenerek oluşturulur. Bu yapı, devam eden bir eylemin edilgen biçimini ifade eder.
Teknoloji haberlerinde, bir cihazın veya sistemin şu anda nasıl kullanıldığı veya geliştirildiği anlatılırken bu yapı kullanılır. Böylece eylemin kim tarafından yapıldığı önemli değildir.
Örnek
يُصَنَّعُ الكَمْبِيُوتَرُ (yusannau el-kambiyûteru) (Bilgisayar üretiliyor.) Bu cümlede bilgisayarın üretildiği ancak yapan kişi belirtilmediği görülür.
Edilgen Yapının Günlük Hayattaki Kullanımı ve Örnek Diyalog
Edilgen yapı, sadece yazılı metinlerde değil günlük konuşmalarda da kullanılır. Özellikle resmi veya tarafsız bilgi verirken tercih edilir.
Aşağıdaki kısa diyalogda, teknoloji haberinde geçen edilgen yapı örnekleri yer almaktadır.
Örnek
أ: مَتَى تَطْلُبُ التَّقْرِيرَ؟ ب: التَّقْرِيرُ كُتِبَ أَمْسِ. أ: مَن كَتَبَهُ؟ ب: لَا يُعْرَفُ مَن كَتَبَهُ. (A: Rapor ne zaman istiyorsun? B: Rapor dün yazıldı. A: Kim yazdı? B: Kim yazdığı bilinmiyor.)
Sık Yapılan Yanlışlar ve Doğru Kullanımlar
Öğrenciler bazen edilgen yapıyı aktif yapının aynısı gibi kullanabilir veya edilgen yapıyı yanlış çekimleyebilirler. Özellikle fiilin kök harflerine gelen harekelerde hata yapılabilir.
Bir diğer yaygın hata, edilgen yapıyı kullanırken öznenin belirtilmesi veya edilgen yapının anlamının karıştırılmasıdır. Edilgen yapıda özne genellikle belirtilmez veya önemsizdir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Edilgen yapıda mutlaka özne belirtilmelidir. Doğrusu: Edilgen yapının temel özelliği, öznenin bilinmemesi veya belirtilmemesidir.
- Yanlış: Edilgen yapıyı aktif fiil gibi çekimlemek doğrudur. Doğrusu: Edilgen yapının fiil çekimi aktif yapıdan farklıdır ve özel kurallara göre yapılmalıdır.
- Yanlış: Edilgen yapı sadece geçmiş zamanda kullanılır. Doğrusu: Edilgen yapı hem geçmiş hem şimdiki zamanda kullanılabilir.
- Yanlış: Edilgen yapı sadece yazılı dilde kullanılır. Doğrusu: Edilgen yapı günlük konuşmalarda da, özellikle resmi ve tarafsız anlatımlarda kullanılır.
- Yanlış: Edilgen yapıda fiilin anlamı değişmez. Doğrusu: Edilgen yapıda fiilin özne ve nesne yer değiştirmesi nedeniyle anlamda vurgu değişir.
Bir adım ileri
B1 seviyesinden sonra, öğrenciler Arapçada daha karmaşık edilgen yapılarla tanışır. Örneğin, iki köklü (müfred) ve dört köklü (müzeffar) fiillerin edilgen çekimleri detaylı olarak öğrenilir. Ayrıca, edilgen yapının farklı kiplerde (emir, şart) ve isim-fiil (masdar) yapılarında kullanımı incelenir. Bu aşamada, öğrenciler metinlerdeki edilgen yapıları daha iyi analiz eder ve kendi yazılarında doğru kullanabilir hale gelirler.
Özet
اَلْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ (el-mebniyyü lil-mechûli) Arapçada edilgen yapıyı ifade eder ve öznenin bilinmediği durumlarda kullanılır. Hem geçmiş hem şimdiki zamanda farklı çekim kuralları vardır. Bu yapı, özellikle haberler ve resmi metinlerde sıkça kullanılır ve doğru anlaşılması önemlidir.