Arapçada yakındaki eril tekil bir harfi veya nesneyi sormak için مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) kalıbını kullanır, cevabı ise هَذَا... (hâzâ...) yapısıyla veririz. Yakındaki dişil tekil bir isim için مَا هَذِهِ؟ (mâ hâzihi) kalıbı kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Kalıbı tanıyalım: “Bu nedir?”
Arapçada yakındaki eril tekil bir şeyi sormak için مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) denir. Bu kalıbın Türkçe karşılığı “Bu nedir?” veya bağlama göre “Bu ne?” şeklindedir. مَا (mâ) “ne” anlamına gelir; هَذَا (hâzâ) ise yakındaki eril tekil bir şeyi gösterir ve “bu” demektir.
Kalıbı söylerken iki parçayı açıkça ayırmak yararlıdır: مَا (mâ) ve هَذَا (hâzâ). İlk kelimedeki uzun a sesini biraz uzatırız. هَذَا (hâzâ) kelimesindeki ذ harfi Türkçedeki z sesine yakındır; ancak Arapçada dil, dişlerin arasına hafifçe yaklaşır. Başlangıçta anlaşılır bir “hâzâ” söylemek yeterlidir.
Örnek
Öğretmen tahtadaki harfi gösterir ve sorar: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) Öğrenci: هَذَا حَرْفٌ. (hâzâ harfun) Anlamı: “Bu nedir?” — “Bu bir harftir.”
2. Soru cümlesinin yapısı
مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) cümlesinde Arapça, Türkçedeki gibi ayrı bir “-dır” fiiline ihtiyaç duymaz. Kelimeler doğrudan yan yana gelir ve anlam cümle içinden anlaşılır. Bu nedenle kalıbı “ne bu?” diye kelime kelime çevirmek yerine doğal olarak “Bu nedir?” şeklinde düşünmek gerekir.
Buradaki هَذَا (hâzâ) kelimesi, konuşana yakın olan tekil ve eril bir varlık için kullanılır. Arapçada isimlerin eril veya dişil özellikleri olabilir. حَرْفٌ (harfun) “harf” anlamında eril bir isim olduğu için harfi gösterirken مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) kalıbı kullanılır. Soru işareti cümlenin sonunda yer alır; Arapça yazı sağdan sola yazıldığı için harflerin yönüne de dikkat edilmelidir.
Örnek
Bir öğrenci masadaki işareti gösterir: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) Arkadaşı cevap verir: هَذَا بَاءٌ. (hâzâ bâun) Anlamı: “Bu nedir?” — “Bu, bâ harfidir.”
3. Harfi adlandırarak cevap verme
Soruyu sormak kadar kısa cevap vermek de önemlidir. Cevapta genellikle هَذَا (hâzâ) kelimesinden sonra harfin adı söylenir. Örneğin elif için هَذَا أَلِفٌ. (hâzâ elifun), bâ için هَذَا بَاءٌ. (hâzâ bâun) ve tâ için هَذَا تَاءٌ. (hâzâ tâun) denebilir.
Harf adlarının sonundaki kısa seslere dikkat edin. أَلِفٌ (elifun), بَاءٌ (bâun) ve تَاءٌ (tâun) kelimelerindeki son işaret, kelimenin cümledeki görevine bağlı olarak değişebilir; başlangıç düzeyinde bu kelimeleri öğretildiği biçimde söylemek yeterlidir. Harfin kendisi ile harfin adını ayırmak da önemlidir: بَ (ba) bir harfin harekeli okunuşunu, بَاءٌ (bâun) ise harfin adını gösterir.
Örnek
Kısa bir konuşma: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) — هَذَا أَلِفٌ. (hâzâ elifun) “Bu nedir?” — “Bu elif harfidir.” Başka bir örnek: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) — هَذَا تَاءٌ. (hâzâ tâun)
4. Harekelerle birlikte okumak
Hareke, Arapça harfin nasıl okunacağını gösteren küçük işarettir. En temel üç hareke فَتْحَةٌ (fetha), كَسْرَةٌ (kesra) ve ضَمَّةٌ (damme) adlarını taşır. Fetha harfin üstünde bulunur ve çoğunlukla “a” sesi verir; kesra harfin altında bulunur ve “i” sesi verir; damme ise harfin üstünde bulunur ve “u” sesi verir.
Aynı harf, farklı harekelerle farklı okunabilir. Örneğin بَ (ba), بِ (bi) ve بُ (bu) biçimleri aynı temel harfi gösterir, fakat sesleri farklıdır. Öğretmen tahtada yalnızca harfi değil, harekeli biçimi de gösterirse öğrenci hem harfin adını hem de sesini sorabilir. Soru kalıbı değişmez: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ).
Örnek
Öğretmen tahtada بُ (bu) gösterir. Öğrenci sorar: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) Öğretmen cevap verir: هَذَا بَاءٌ. (hâzâ bâun) Sonra sesini model olarak okur: بُ (bu). Böylece öğrenci harfin adını ve harekeli sesini birbirinden ayırır.
5. Eril ve dişil gösterme ifadeleri
Bu ünitede harfler için مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) kalıbını kullanıyoruz; çünkü “harf” anlamındaki حَرْفٌ (harfun) eril kabul edilir. Ancak Arapçada bazı tekil isimler dişildir. Dişil bir isim gösterildiğinde مَا هَذِهِ؟ (mâ hâzihi) kalıbı kullanılabilir. هَذِهِ (hâzihi) “bu” anlamındadır ve dişil tekil isimlerle birlikte kullanılır.
Başlangıç düzeyinde en önemli nokta, her şeyi otomatik olarak هَذَا (hâzâ) ile sormamaktır. Önce gösterilen kelimenin veya nesnenin Arapçada eril mi dişil mi olduğunu öğrenmek gerekir. Harf sorularında ise güvenli temel kalıp مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) ve cevapta هَذَا... (hâzâ...) yapısıdır.
Örnek
Harf için: مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) — هَذَا حَرْفٌ. (hâzâ harfun) “Bu nedir?” — “Bu bir harftir.” Dişil bir isim örneğinde: مَا هَذِهِ؟ (mâ hâzihi) — “Bu nedir?” Bu ikinci kalıp, harf sorusunun temel kalıbı değil, bir sonraki adım olarak öğrenilecek tamamlayıcı yapıdır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: “Bu nedir?” sorusu için yalnızca مَا؟ (mâ) demek yeterlidir. Doğrusu: مَا (mâ) tek başına “ne” demektir; gösterilen şeyi belirtmek için هَذَا (hâzâ) ile birlikte مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) denir.
- Yanlış: هَذَا (hâzâ) kelimesi bütün nesneler için kullanılır. Doğrusu: هَذَا (hâzâ) eril tekil isimlerle kullanılır. Dişil tekil isimlerde هَذِهِ (hâzihi) kullanılabilir.
- Yanlış: Harf adı ile harfin harekeli sesi aynı şeydir. Doğrusu: بَاءٌ (bâun) harfin adıdır; بَ (ba) ise o harfin fetha ile okunmuş biçimidir. Harekeler, harfin cümledeki sesini gösterir.
- Yanlış: Arapça cümle Türkçedeki gibi soldan sağa yazılır. Doğrusu: Arapça yazı sağdan sola doğru ilerler. Harfleri, harekeleri ve soru işaretini Arapça yazım yönüne göre takip etmek gerekir.
Bir adım ileri
Bir sonraki aşamada öğrenciler yalnızca harfi değil, sınıftaki basit nesneleri de sormaya başlayacaktır. Eril ve dişil tekil isimlerle هَذَا (hâzâ) ve هَذِهِ (hâzihi) ayrımı daha çok kullanılacaktır. Daha sonra مَنْ هَذَا؟ (men hâzâ) “Bu kim?” sorusu ve kişi tanıtma kalıpları öğrenilebilir. Harekeler ilerledikçe kelime sonlarındaki ses değişimleri ve kısa cümle okuma çalışmaları da yapılır.
Özet
Yakındaki eril tekil bir harfi sormak için مَا هَذَا؟ (mâ hâzâ) kalıbı kullanılır. Cevapta هَذَا (hâzâ) kelimesinden sonra harfin adı söylenir: هَذَا بَاءٌ. (hâzâ bâun) Harekeler harfin sesini değiştirir; bu yüzden harfin adı ile harekeli okunuşunu birbirinden ayırmak gerekir.