Almancada dürfte, mag ve muss + Infinitiv yapıları, konuşanın bir olay hakkındaki olasılık ve kesinlik derecesini ifade eder.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Öznel kiplik nedir?
Öznel kiplik, konuşanın bir yargıya ilişkin değerlendirmesini gösterir. Konuşan kişi yalnızca Er ist zu Hause. demek yerine, bu bilginin bir tahmin, olasılık ya da güçlü çıkarım olduğunu belirtebilir. Bu nedenle öznel kiplik, cümlenin gerçeklik değerinden çok konuşanın kanıt ve güven derecesiyle ilgilidir.
Almancada dürfte, mag ve muss bu amaçla kullanılabilir. Bu fiiller, temel anlamlarından farklı olarak bilgiye dayalı tahmin kurabilir. Özellikle muss burada emir veya zorunluluk değil, güçlü mantıksal çıkarım anlamındadır.
Örnek
Anna dürfte schon zu Hause sein. — Türkçesi: Anna muhtemelen çoktan evdedir. Burada konuşan kişi kesin bir bilgi vermiyor; ancak elindeki bilgilere dayanarak olasılığı yüksek bir tahminde bulunuyor.
2. dürfte: yüksek olasılıklı tahmin
dürfte, dürfen fiilinin Konjunktiv II biçimidir ve öznel kiplikte genellikle “muhtemelen” veya “büyük olasılıkla” anlamı taşır. Bu biçim, tekil öznelerde dürfte, çoğul öznelerde ise dürften olarak kullanılır. Konuşan kişi bir sonucun olası olduğunu düşünür, fakat bunu kesin gerçek olarak sunmak istemez. Bu nedenle yapı, orta-yüksek bir olasılık ve ölçülü bir güven ifade eder.
Cümlede çekimli fiil ikinci konumda, asıl fiilin mastarı ise sonda bulunur. dürfte çoğu zaman wohl veya schon gibi sözcüklerle birlikte kullanılabilir; ancak bu sözcükler zorunlu değildir. Yapı özellikle haber dilinde, yorumlarda ve nazik tahminlerde kullanışlıdır.
Örnek
Der Zug dürfte wegen des Unwetters verspätet sein. — Türkçesi: Tren, fırtına nedeniyle büyük olasılıkla gecikmiştir. Çözüm: dürfte yüksek olasılığı, sein ise cümlenin sonunda yer alan asıl fiili gösterir. Konuşan kişi kesin bir duyuru yapmamakta, kanıta dayalı bir tahmin sunmaktadır.
3. mag: mümkünlük ve sınırlı kesinlik
mag, öznel kiplikte bir şeyin mümkün olduğunu veya konuşanın onu tamamen dışlamadığını belirtir. Türkçeye bağlama göre “olabilir”, “belki” ya da “-ebilir” şeklinde çevrilebilir. Bu kullanım, genellikle dürfte kadar güçlü bir tahmin bildirmez.
mag ile mögen fiilinin istek veya beğeni anlamı karıştırılmamalıdır. Ich mag Musik. cümlesinde anlam “Müziği severim”dir; Das mag stimmen. cümlesinde ise “Bu doğru olabilir” anlamı vardır. Öznel kiplik kullanımı özellikle yazı dilinde, tartışmalarda ve karşıtlık bildiren yapılarda görülür.
Örnek
Er mag die Wahrheit kennen, aber er sagt nichts. — Türkçesi: Gerçeği biliyor olabilir, ama hiçbir şey söylemiyor. Burada konuşan kişi bu ihtimali kabul ediyor, fakat güçlü bir kanıt ileri sürmüyor. Das mag sein, trotzdem brauchen wir weitere Beweise. — Türkçesi: Öyle olabilir, yine de daha fazla kanıta ihtiyacımız var.
4. muss: güçlü mantıksal çıkarım
Öznel kiplikte muss, fiziksel veya toplumsal bir zorunluluğu değil, güçlü bir çıkarımı ifade eder. Konuşan kişi mevcut belirtileri değerlendirir ve başka bir açıklamanın çok zor olduğunu düşünür. Türkçede çoğu zaman “mutlaka” veya “olmalı” biçiminde karşılanır; “kesinlikle” çevirisi ise bağlama göre dikkatle kullanılmalıdır.
Bu anlamı emir anlamından ayırmak için bağlama bakmak gerekir. Du musst deine Hausaufgaben machen. cümlesinde görev zorunluluğu vardır. Buna karşılık Du musst sehr müde sein. cümlesinde konuşan kişi, kişinin davranışlarından yola çıkarak “Çok yorgun olmalısın” sonucuna ulaşır.
Örnek
Die Lichter sind an, und niemand öffnet die Tür. Die Familie muss zu Hause sein. — Türkçesi: Işıklar yanıyor ve kimse kapıyı açmıyor. Aile evde olmalı. Çözüm: İlk iki bilgi kanıt oluşturur; muss bu kanıtlardan çıkarılan güçlü sonucu gösterir. Burada birine emir verilmemektedir.
5. Kesinlik derecelerini karşılaştırma
Genel bir ölçek kurarsak mag daha zayıf veya açık uçlu bir olasılığı, dürfte yüksek olasılıklı bir tahmini, muss ise kanıta dayalı çok güçlü bir çıkarımı ifade eder. Bu sıralama mutlak bir matematiksel ölçü değildir; bağlam, ses tonu ve ek ifadeler anlamı değiştirebilir. Yine de öğrenme aşamasında bu üçlü, kesinlik farkını anlamak için yararlı bir başlangıçtır.
Bu yapıların hiçbiri tek başına yüzde yüz nesnel kanıt anlamına gelmez. muss bile konuşanın çıkarımıdır ve yeni bir bilgiyle yanlışlanabilir. Daha dikkatli bir anlatım için wahrscheinlich, vielleicht veya offenbar gibi zarflar da kullanılabilir; ancak bunların anlamı bağlama göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Örnek
Er mag krank sein. — Türkçesi: Hasta olabilir. Er dürfte krank sein. — Türkçesi: Büyük olasılıkla hastadır. Er muss krank sein. — Türkçesi: Hasta olmalı. Karşılaştırma: İlk cümlede yalnızca ihtimal vardır; ikinci cümlede olasılık daha yüksektir; üçüncü cümlede gözlemlere dayalı güçlü bir çıkarım bulunur.
6. Zaman, yapı ve bağlam
Bu üç yapı, temel olarak çekimli kiplik fiili ile cümlenin sonunda bulunan mastarın birleşiminden oluşur: Er dürfte kommen., Er mag kommen. ve Er muss kommen. Burada kommen değişmeden kalır; kişi ve zaman bilgisi kiplik fiilinde görünür. Yan cümlede ise çekimli yapı sona gider: Ich glaube, dass er kommen dürfte.
Geçmişe ilişkin çıkarımlarda kiplik fiil, yardımcı fiil ve ortaçla birlikte kullanılabilir. Örneğin Sie dürfte den Zug verpasst haben. cümlesi “Treni kaçırmış olmalı” değil, daha ölçülü biçimde “Treni muhtemelen kaçırmıştır” anlamına gelir. Bu düzeyde önemli olan, konuşanın hem olayın geçmişte gerçekleştiğini hem de bu yargının bir çıkarım olduğunu göstermesidir.
Örnek
Die Prüfung war schwierig. Viele Schülerinnen und Schüler dürften lange gelernt haben. — Türkçesi: Sınav zordu. Birçok öğrenci muhtemelen uzun süre çalışmıştır. Burada dürften çoğul özneye uyum sağlar ve geçmişteki çalışma eylemi gelernt haben yapısıyla verilir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: muss her zaman emir veya zorunluluk bildirir. Doğrusu: Doğru değildir. Er muss krank sein. cümlesinde muss, belirtilere dayalı güçlü çıkarım anlamındadır; emir anlamı bağlamdan anlaşılır.
- Yanlış: dürfte yalnızca izin istemek veya izin vermek için kullanılır. Doğrusu: Bu, dürfen fiilinin temel anlamıyla ilgilidir. Öznel kiplikte dürfte, “muhtemelen” anlamında tahmin bildirir: Das dürfte reichen. — Türkçesi: Bu muhtemelen yeter.
- Yanlış: mag her zaman “sevmek” demektir. Doğrusu: Öznel kiplikte mag, bir ihtimali belirtir. Das mag stimmen. — Türkçesi: Bu doğru olabilir. Anlamı belirleyen şey fiilin kendisi değil, cümlenin bağlamıdır.
- Yanlış: Bu fiillerden sonra asıl fiil çekimli biçimde gelir. Doğrusu: Ana cümlede kiplik fiili çekimlenir, asıl fiil mastar olarak sona gider: Sie dürfte kommen. denir; Sie dürfte kommt. denmez.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, dolaylı anlatım, haber dili ve kanıt türlerini ayırma çalışmalarıyla genişler. Öğrenciler soll ve will gibi yapıların başkasından aktarılan bilgi veya kişinin kendi iddiası anlamında nasıl kullanılabildiğini inceleyebilir. Ayrıca dürfte, muss ve kann yapıları daha uzun metinlerde, geçmiş zaman ve yan cümlelerle birlikte karşılaştırılabilir. Böylece yalnızca cümle kurmak değil, bir iddianın kaynağını ve güvenilirlik derecesini değerlendirmek de öğrenilir.
Özet
Öznel kiplikte mag mümkünlüğü, dürfte yüksek olasılıklı tahmini, muss ise güçlü çıkarımı ifade eder. Bu fiillerden sonra ana fiil genellikle mastar biçiminde cümlenin sonunda bulunur. Doğru anlamı seçmek için fiilin sözlük anlamından çok bağlama, kanıta ve konuşanın kesinlik derecesine bakmak gerekir.