İleri Düzey Bağlaçlar (obwohl, während, indem, wodurch)

B2 can-do: Deneyimi bağlaçlarla örmek

CEFR B2 can-do şöyle özetlenir: Seyahat, göç ve kültürlerarası karşılaşma üzerine bağlı, anlaşılır cümleler kurabilirim. obwohl, während, indem ve wodurch yan cümle bağlar; çekimli fiil yan cümlenin sonuna gider, ana cümlede fiil ikinci sırada kalır. Türkçede fiil çoğu zaman sonda olduğu için bu ayrım şaşırtır: Almancada yalnızca yan cümle fiili sondadır. Can-do cümlesi: Kültür şokunu, dil öğrenme yolunu ve yeni ülkedeki kararı bu dört bağlaçla neden-sonuç ve karşıtlık içinde anlatabilirim.

Dünyada bu konu Konnektoren tablosu, örnek metin ve yeniden yazma alıştırmasıyla öğretilir; önce anlam, sonra fiil yeri, sonra tema gelir. Günlük yerleri yurt mutfağı, sınır anlatısı, staj raporu ve kısa blogdur. Emin olunan kural şudur: Yan cümlede çekimli fiilin sonda durması B2 üretimde metni bağlar. Bir sonraki adımda daha fazla bağlaç gelir; bu derste dört tanesi yeter. Sık duyulan kalıp: obwohl artı yan cümle, sonra ana cümle.

obwohl ile beklenmeyeni söylemek

obwohl (ob-vol) Türkçedeki -mesine rağmen anlamına gelir ve beklenen sonucun gerçekleşmediğini gösterir. Kuruluş: Obwohl artı özne artı diğer öğeler artı çekimli fiil. Ana cümle kendi fiilini ikinci sırada tutar. aber ile karıştırılmamalıdır; aber yan cümle açmaz ve fiili sona göndermez. Somut örnek: Obwohl die Reise teuer war, habe ich viele Freunde gefunden. (ob-vol dii ray-ze toy-er vaar, haa-be ihh fii-le froyn-de ge-fun-den) Yolculuk pahalı olmasına rağmen birçok arkadaş buldum.

Göç ve kültür bağlamında obwohl ev özlemini, dil engelini ve yine de süren kararı bağlar. Somut olay: Ayşe bir yıl Berlin'de kalır. Obwohl sie am Anfang die Sprache nicht gut verstand, hat sie im Praktikum viel gelernt. (ob-vol zii am an-fang dii şpraa-he niht guut fer-ştant, hat zii im prak-ti-kum fiil ge-lernt) Başta dili iyi anlamamasına rağmen stajda çok şey öğrendi. Can-do: Zorluğa rağmen verilen kararı B2 cümlesiyle açıklayabilirim. Yanlış kalıp Obwohl ich hatte wenig Geld değil, doğru kalıp Obwohl ich wenig Geld hatte olur.

Sıra değişebilir: ana cümle önce, obwohl sonra da gelebilir. Ich bin geblieben, obwohl ich meine Familie vermisst habe. (ihh bin ge-blii-ben, ob-vol ihh may-ne fa-mii-lye fer-misst haa-be) Ailemi özlememe rağmen kaldım. Telaffuzda obwohl sözcüğünde b harfi p gibi duyulabilir: ob-vol. Yazılı seyahat metninde bu bağlaç, okura beklenmedik bilgiyi tek nefeste verir.

während ve indem: zaman, karşıtlık, yöntem

während (ve-rent) iki işe yarar. Birincisi eşzamanlılıktır: biri bir şey yaparken öteki başka şey yapar. Während ich in Deutschland gewohnt habe, habe ich jeden Tag Deutsch gesprochen. (ve-rent ihh in doyç-lant ge-vohnt haa-be, haa-be ihh yee-den taak doyç ge-şproo-hen) Almanya'da otururken her gün Almanca konuştum. İkincisi karşıtlıktır, Türkçedeki oysa gibi: Während viele Leute Angst vor der Reise hatten, war ich sehr neugierig. (ve-rent fii-le loy-te angst foor der ray-ze hat-ten, vaar ihh zeer noy-gii-rih) Birçok kişi yolculuktan korkarken ben çok meraklıydım. Fiil yine yan cümlenin sonundadır.

indem (in-dem) yöntemi anlatır: bir şeyi yaparak, ederek. Türkçedeki -arak/-erek yakındır. Ich habe mich integriert, indem ich mit den Nachbarn gesprochen habe. (ihh haa-be mih in-te-griirt, in-dem ihh mit den naah-barn ge-şproo-hen haa-be) Komşularla konuşarak uyum sağladım. indem bir araç veya yol gösterir; zaman bağlacı değildir. während ile karışırsa anlam kayar: aynı anda mı, yoksa hangi yolla mı? Can-do: Kültürlerarası bir başarıyı hem ne zaman olduğunu hem nasıl yapıldığını ayırarak söyleyebilirim.

Üçlü karşılaştırma B2 derslerinde sık kullanılır. obwohl beklenmeyeni, während aynı anı veya oysa karşıtlığını, indem yöntemi işaret eder. Hepsi fiili sona gönderir. Somut seyahat sahnesi: Während der Zug fuhr, habe ich das Land gesehen, indem ich aus dem Fenster geschaut habe, obwohl ich sehr müde war. (ve-rent der tsuuk fuur, haa-be ihh das lant ge-zee-en, in-dem ihh aus dem fens-ter ge-şaut haa-be, ob-vol ihh zeer müü-de vaar) Tren giderken, yorgun olmama rağmen pencereden bakarak ülkeyi gördüm. Böyle uzun cümle B2'nin üst sınırına yakındır; sınıfta önce iki cümle, sonra birleştirme yapılır.

wodurch: hangi yolla, hangi sonuçla

wodurch (vo-durh) Türkçede sayesinde, bu yolla, bunun sonucunda gibi durur. Önceki cümledeki eyleme bağlanır ve sonucu veya aracı gösterir. Sie hat jeden Tag die Sprache geübt, wodurch sie schnell Fortschritte gemacht hat. (zii hat yee-den taak dii şpraa-he ge-üübt, vo-durh zii şnel fort-şrit-te ge-maht hat) Her gün dili çalıştı, bu sayede hızlı ilerleme kaydetti. deshalb ile farkı şudur: deshalb yeni bir ana cümle başlatır ve fiili ikinci sıraya koyar; wodurch yan cümle gibi fiili sona alır.

Göç ve kültürlerarası deneyimde wodurch sıkça dil, iş ve arkadaş çevresini sonuca bağlar. Somut olay: Deniz bir ev sahibi ailede kalır. Er hat mit der Gastfamilie gegessen, wodurch er viele neue Wörter gelernt hat. (eer hat mit der gast-fa-mii-lye ge-ges-sen, vo-durh eer fii-le noy-e vör-ter ge-lernt hat) Ev sahibi aileyle yemek yedi, bu yolla birçok yeni sözcük öğrendi. Can-do: Bir kültür pratikinin hangi somut sonuca açtığını bağlı cümleyle gösterebilirim. Telaffuzda wodurch sözcüğünün ch sesi hıya yakındır: vo-durh.

Sınıfta ikili tartışma bu bağlacı konuşmaya taşır. Soru kalıbı: Wodurch hast du dich an das Leben im Ausland gewöhnt? (vo-durh hast duu dih an das lee-ben im aus-lant ge-vönt) Yurt dışındaki yaşama nasıl, hangi yolla alıştın? Cevap: Ich habe lokale Feste besucht, wodurch ich neue Leute getroffen habe. (ihh haa-be lo-kaa-le fes-te be-zuuht, vo-durh ihh noy-e loy-te ge-tro-fen haa-be) Yerel şenliklere gittim, bu sayede yeni insanlar tanıdım. Böylece bağlaç ezber sözcük olmaktan çıkar, deneyim cümlesi olur.

Sahne, diyalog ve dört bağlacı birlikte kullanmak

Dinleme can-do'su B2'de şöyledir: Kısa bir sahnede yan cümle bağlaçlarını yakalayıp kimin neyi hangi ilişkiyle anlattığını söyleyebilirim. Öğretmen bir seyahat veya göç sahnesi gösterir; öğrenciler obwohl, während, indem, wodurch sözcüklerini ve fiilin yerini not eder. Örnek sahne cümlesi: Obwohl der Flug Verspätung hatte, sind wir pünktlich zum Kurs gekommen, indem wir ein Taxi genommen haben, wodurch wir keine Stunde verloren haben. (ob-vol der fluuk fer-şpee-tung hat-te, zint viir pünkt-lih tsum kuurs ge-kom-men, in-dem viir ayn tak-si ge-nom-men haa-ben, vo-durh viir kay-ne ştun-de fer-loo-ren haa-ben) Uçuş rötar yapmasına rağmen taksiye binerek kursa vaktinde geldik, bu sayede hiç saat kaybetmedik.

Kısa diyalog hedef dilde hemen Türkçesiyle çalışılır. A: Während ich den Koffer gepackt habe, hat mein Bruder die Fahrkarten gekauft. (ve-rent ihh den ko-fer ge-pakt haa-be, hat mayn bru-der dii faar-kar-ten ge-kauft) Ben bavulu hazırlarken kardeşim biletleri aldı. B: Obwohl wir müde waren, haben wir die Altstadt besucht. (ob-vol viir müü-de vaa-ren, haa-ben viir dii alt-ştat be-zuuht) Yorgun olmamıza rağmen tarihi merkezi gezdik. A: Wir haben uns orientiert, indem wir eine Karte benutzt haben, wodurch wir uns nicht verlaufen haben. (viir haa-ben uns o-ri-en-tiirt, in-dem viir ay-ne kar-te be-nutst haa-ben, vo-durh viir uns niht fer-lau-fen haa-ben) Harita kullanarak yolumuzu bulduk, bu sayede kaybolmadık. Bu diyalog havaalanı sonrası ilk gün için yeterince somuttur ve B2 sözcük dağarcığını aşmaz.

Kendi seyahat metninde bağlaçları işaretlemek

Üretim can-do'su: Kendi kısa seyahat veya göç paragrafımda dört bağlacı doğru fiil yeriyle kullanabilirim. Öğrenciler yazdıkları metinde obwohl, während, indem ve wodurch sözcüklerini renkli kalemle işaretler; yan cümle fiilinin gerçekten sonda olup olmadığına bakar. Örnek öğrenci metni: Während ich in Wien war, habe ich viel zu Fuß gemacht, indem ich ohne Taxi ausgegangen bin. Obwohl ich am Anfang Angst hatte, habe ich Nachbarn gefragt, wodurch ich schnell Hilfe bekommen habe. (ve-rent ihh in viin vaar ... ob-vol ihh am an-fang angst hat-te ... vo-durh ihh şnel hil-fe be-kom-men haa-be) Viyana'dayken taksiye binmeden yürüyerek çok gezdim. Başta korkmama rağmen komşulara sordum, bu sayede çabuk yardım aldım.

Dünyada bu alıştırma yeniden yazma olarak da yapılır: iki kısa ana cümle verilir, öğrenci uygun bağlaçla birleştirir. Günlük hayattaki yeri ödev, staj günlüğü ve sınıf blogudur. Sık yanlış anlama, bağlacı süs sanmaktır; bağlaç süs değil, ilişki işaretidir. Bir sonraki adım aynı temada daha uzun yorum yazısıdır. Şimdiki hedef, her bağlacın tek işini net tutmaktır: rağmen, iken veya oysa, yaparak, bu yolla.