Okuma-dinleme: Randevu kartı ve doktor konuşması

Randevu kartını okumak ve resepsiyona vermek

CEFR A1 can-do hedefi şudur: Öğrenci basit bir randevu kartındaki adı, günü, saati ve oda numarasını okuyup anlayabilir. Almanca konuşulan ülkelerde hekime çoğu zaman önce ein Termin (ayn ter-miin, bir randevu) alınır. Kartta die Praxis (dii prak-zis, muayenehane), der Arzt veya die Ärztin (der arst / dii erst-in, doktor), Name (naa-me, ad), Datum (daa-tum, tarih) ve Uhrzeit (uur-tsayt, saat) bulunur. Resepsiyon görevlisine kartı uzatmak, ‘Benim randevum var’ demenin hızlı ve kibar yoludur.

Kısa diyalog A1 kalıplarıyla kurulur. Guten Tag. Ich habe einen Termin. (guu-ten taak. ih ha-be ay-nen ter-miin) İyi günler. Bir randevum var. Wie ist Ihr Name, bitte? (vii ist iir naa-me bi-te) Adınız nedir, lütfen? Mein Name ist Elif Yılmaz. (mayn naa-me ist e-lif yıl-maz) Adım Elif Yılmaz. Einen Moment, bitte. (ay-nen mo-ment bi-te) Bir saniye lütfen. Danke. (dan-ke) Teşekkürler. Doktorla ve resepsiyonda A1’de Sie (zii, siz) kullanılır; du (duu, sen) kullanılmaz.

Dünyada bu konu çoğu dil kitabında rol oyunuyla öğretilir: biri kartı okur, biri onaylar. Tarih Almanya’da gün.ay biçimindedir; 12.03. on iki Mart’tır, Aralık değildir. Saat çoğu kartta 24 saat yazılır: 14.30 Uhr öğleden sonra iki buçuk demektir. A1 zaman sözcükleri yeter: heute (hoy-te, bugün), morgen (mor-gen, yarın), Montag (mon-taak), Dienstag (diins-taak), Mittwoch (mit-voh), Donnerstag (do-ners-taak), Freitag (fray-taak).

Bekleme salonunda saat, sıra ve sakin bekleme

CEFR A1 can-do: Öğrenci bekleme salonunda saati ve karttaki saati karşılaştırıp ‘erken / geç / tam zamanında’ fikrini basit cümleyle söyleyebilir. Almanca’da bekleme yeri das Wartezimmer (das var-te-tsi-mer) adını taşır. Hasta oturur, saate bakar, kartını veya eski bir Rezept (re-tsept, reçete) kâğıdını kontrol eder. A1 cümleleri yeter: Ich warte. (ih var-te) Bekliyorum. Es ist zehn Uhr. (es ist tseen uur) Saat on. Mein Termin ist um zehn Uhr. (mayn ter-miin ist um tseen uur) Randevum saat onda.

Kısa diyalog resepsiyonla da sürebilir. Bitte warten Sie. (bi-te var-ten zii) Lütfen bekleyin. Wie lange? (vii lan-ge) Ne kadar süre? Zehn Minuten, bitte. (tseen mi-nuu-ten bi-te) On dakika, lütfen. Okay. Danke. (o-key. dan-ke) Tamam. Teşekkürler. Dakika sözcüğü die Minute (dii mi-nuu-te), saat sözcüğü die Stunde (dii ştun-de) A1’de yeterlidir; karmaşık süre hesapları bu düzeyin dışındadır.

Günlük hayatta geç kalmak hem Türkiye’de hem Almanca konuşulan ülkelerde gerginlik yaratır. A1 öğrencisi şunu ezberler: Ich bin pünktlich. (ih bin pünkt-lih) Dakikim. Ich bin zu früh. (ih bin tsuu früü) Çok erkenim. Ich bin zu spät. (ih bin tsuu şpeet) Geç kaldım. Telaffuz ipucu: spät sözcüğündeki ä, Türkçe ‘e’ye yakın açık bir sestir; p harfi neredeyse b gibi yumuşak okunmaz, net p’dir.

Muayenede doktorun sorularını anlamak

CEFR A1 can-do: Öğrenci ‘Nereniz ağrıyor?’ türü kısa soruları anlar ve vücut ile belirti sözcükleriyle cevap verir. Doktor Guten Tag. Was fehlt Ihnen? (guu-ten taak. vas felt ii-nen) İyi günler. Neyiniz var? diye sorar. Hasta A1’de haben (haa-ben, sahip olmak) fiiliyle konuşur: Ich habe Kopfschmerzen. (ih ha-be kopf-şmer-tsen) Başım ağrıyor. Ich habe Halsschmerzen. (ih ha-be hals-şmer-tsen) Boğazım ağrıyor. Ich habe Bauchschmerzen. (ih ha-be bauh-şmer-tsen) Karnım ağrıyor. Ich habe Fieber. (ih ha-be fii-ber) Ateşim var. Ich habe Husten. (ih ha-be huus-ten) Öksürüğüm var.

Doktor yeri sorar: Wo tut es weh? (voo tuut es vee) Nereniz ağrıyor? Hasta gösterir ve der: Hier. Der Kopf. (hiir. der kopf) Burada. Baş. A1 vücut sözcükleri: der Kopf (der kopf, baş), der Hals (der hals, boğaz), der Bauch (der bauh, karın), der Rücken (der rü-ken, sırt), der Arm (der arm, kol), das Bein (das bayn, bacak), der Zahn (der tsaan, diş). weh tun (vee tuun) ağrımak kalıbı ezberlenir; Türkçedeki ‘ağrıyor’ tek sözcüğüne karşılık Almanca’da fiil grubu gelir.

Kısa diyalog bütünü: Setzen Sie sich bitte. (zet-sen zii zih bi-te) Lütfen oturun. Was fehlt Ihnen? Neyiniz var? Ich habe Kopfschmerzen und Fieber. (ih ha-be kopf-şmer-tsen unt fii-ber) Başım ağrıyor ve ateşim var. Seit wann? (zayt van) Ne zamandan beri? A1 cevap: Seit gestern. (zayt ges-tern) Dünden beri. Seit heute. (zayt hoy-te) Bugünden beri. Uzun hastalık öyküsü, geçmiş zaman ve ayrıntılı tıp terimleri bu düzeyde yoktur.

Muayene sonrası kısa yönerge ve broşür

CEFR A1 can-do: Öğrenci muayene sonrası çok kısa yazılı yönergeyi (dinlen, su iç, hap al) anlar. Doktor veya asistan bir broşür ya da kâğıt verir. A1 sözcükler: die Tablette (dii tab-le-te, hap), das Wasser (das va-ser, su), die Ruhe (dii ruu-e, dinlenme), das Rezept (das re-tsept, reçete). Kalıplar: Nehmen Sie die Tablette. (nee-men zii dii tab-le-te) Hapı alın. Trinken Sie Wasser. (trin-ken zii va-ser) Su için. Bitte Ruhe. (bi-te ruu-e) Lütfen dinlenin. Gute Besserung! (guu-te be-se-rung) Geçmiş olsun!

Kısa diyalog: Hier ist das Rezept. (hiir ist das re-tsept) İşte reçete. Die Apotheke ist links. (dii a-po-tee-ke ist links) Eczane solda. Drei Tabletten am Tag. (dray tab-le-ten am taak) Günde üç hap. Sayılar A1’dir: eins, zwei, drei (ayns, tsvay, dray). am Tag (am taak) günde demektir; am Morgen (am mor-gen) sabahleyin, am Abend (am aa-bent) akşamleyin. Broşürdeki resimler (yatak, bardak, hap) okumayı destekler; uzun yan etki listesi A1’de okunmaz.

Dünyada sağlık Almancası çoğu zaman resimli kartlarla öğretilir çünkü hasta stresliyken uzun cümle tutamaz. Bu yüzden sınıf içinde de cümleler kısa tutulur. Öğrenci broşürdeki üç emri sırayla okur ve pantomimle gösterir: hap almak, su içmek, yatmak. Böylece okuma, dinleme ve beden dili birleşir.

Evde sonraki randevuyu kart ve takvimle kontrol etmek

CEFR A1 can-do: Öğrenci bir sonraki randevu gününü karttan okuyup basit bir takvimde işaretleyebilir. Evde hasta der nächste Termin (der neks-te ter-miin, bir sonraki randevu) satırına bakar. Nächster Termin: Montag, 10.00 Uhr. (neks-ter ter-miin: mon-taak, tseen uur) Sonraki randevu: Pazartesi, saat 10.00. Takvimde Montag karesine bir nokta koyar. Aileye Türkçe değil, hedef dille kısa cümle kurmayı dener: Am Montag habe ich einen Termin. (am mon-taak haa-be ih ay-nen ter-miin) Pazartesi bir randevum var.

Kontrol diyalogu evde kendi kendine veya arkadaşla yapılır. Wann ist der Termin? (van ist der ter-miin) Randevu ne zaman? Am Freitag um drei Uhr. (am fray-taak um dray uur) Cuma saat üçte. Welches Datum? (vel-çes daa-tum) Hangi tarih? Der 20. Mai. (der tsvan-tsihş-te may) 20 Mayıs. Ay adları A1’de yavaş yavaş eklenir: Januar, Februar, März, April, Mai, Juni (yan-nu-aar, feb-ru-aar, merts, a-pril, may, yuu-ni). Hepsi bir anda ezberlenmek zorunda değildir; kartta görülen ay yeter.

Günlük hayatta randevuyu unutmamak için kart buzdolabına veya deftere yapıştırılır. Bu alışkanlık dil dersine de taşınır: her öğrenci kendi hayali kartını yazar, takvim yaprağına işler ve arkadaşına okur. Böylece okuma gerçek bir işe bağlanır. Unutulmaması gereken A1 kuralı şudur: gün adı büyük harfle yazılır ve tarih önce gün, sonra aydır.

Nasıl çalışılır, dünya bağlamı ve Türkçe kaynaklı tuzaklar

Bu konu dünyada neredeyse her A1 kitabında ‘sağlık ve vücut’ ünitesinin okuma-dinleme ayağıdır. Öğretim yolu rol oyunu, gerçek kart fotokopisi ve çok kısa ses kaydıdır; tarihçe olarak dil öğretimi 1970’lerden beri ‘işlevsel dil’e, yani randevu almak ve şikâyet söylemek gibi işlere yönelmiştir. Sınıfta her Alman sözcük, kalıp ve cümle önce kulağa, sonra ağıza, sonra kâğıda gider. Telaffuz için Türkçe harf ipuçları yeter: Arzt arst, Termin ter-miin, Schmerz şmerts, Praxis prak-zis, Rezept re-tsept, Wartezimmer var-te-tsi-mer.

Sık Türkçe kaynaklı hatalar ayrı çalışılır. Türkçe ‘randevu’ya benzeyen Termin İngilizce term ile karıştırılmamalıdır. Doktora du denmez, Sie denir. ‘Başım ağrıyor’ sözcüğü sözcüğüne Mein Kopf ist Schmerz yapılmaz; doğru kalıp Ich habe Kopfschmerzen veya Der Kopf tut weh (der kopf tuut vee) şeklindedir. Tarih 05.12. Mayıs on iki değil, beş Aralık da olabilir; önce gün gelir. Ich bin krank (ih bin krank) genel ‘hastayım’dır; belirli ağrı için haben daha nettir. Bu tuzaklar bir sonraki derste de tekrar edilir.